Merhaba sevgili öğrencilerim,
Fen Bilimleri dersimize hoş geldiniz! Bugün sizlerle birlikte “Madde ve Endüstri” ünitemizle ilgili birkaç soruyu inceleyeceğiz. Gönderdiğiniz görseldeki soruları adım adım, hep birlikte çözeceğiz. Hazırsanız, hemen başlayalım!
5) Aşağıda verilen özelliklerden hangisi sadece asitlere ait bir özelliktir?
Bu soruda bizden sadece asitlerin sahip olduğu bir özelliği bulmamız isteniyor. Şıkları tek tek inceleyelim:
- A) Elektrik akımını iletir.
Asitlerin sulu çözeltileri iyonlarına ayrıştığı için elektrik akımını iletir, bu doğru. Ancak bazların sulu çözeltileri de iyon içerir ve elektriği iletir. Bu yüzden bu özellik sadece asitlere ait değil.
- B) Ayraçlara etki eder.
Asitler, turnusol kağıdını kırmızıya çevirir. Bazlar ise maviye çevirir. Gördüğünüz gibi her ikisi de ayraçlara (belirteçlere) etki ediyor. Bu da ortak bir özellik.
- C) Sulu çözeltileri H+ iyonu verir.
İşte bu, asitlerin tanımıdır! Bir maddenin asit olabilmesi için suda çözündüğünde ortama Hidrojen iyonu (H+) vermesi gerekir. Bazlar ise ortama Hidroksit iyonu (OH–) verir. Bu özellik sadece asitlere özgüdür.
- D) Tatları acıdır.
Bu bir çeldirici! Asitlerin tatları ekşidir (limon gibi), bazların tatları ise acıdır (sabun gibi). Bu yüzden bu ifade asitler için yanlıştır. (Unutmayın, maddelerin tadına bakmak çok tehlikelidir!)
Sonuç: Sadece asitlere ait olan özellik, sulu çözeltilerine H+ iyonu vermeleridir.
Doğru Cevap: C
6) Ca + S → CaS (40g + 32g → 72g)
Yukarıda kalsiyum ve kükürt elementlerinin artansız tepkimesi sonucu kalsiyum sülfür bileşiğinin oluşumu gösterilmiştir. Bu tepkime ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Bu soruda bir kimyasal tepkimeyi analiz etmemiz ve yanlış olan ifadeyi bulmamız gerekiyor. Haydi adımları takip edelim:
Adım 1: Kütlenin Korunumunu Kontrol Edelim
Tepkimeye giren maddelerin (girenler) toplam kütlesi, tepkime sonucu oluşan ürünlerin toplam kütlesine eşit olmalıdır.
Girenlerin Kütlesi: 40g (Kalsiyum) + 32g (Kükürt) = 72g
Ürünün Kütlesi: 72g (Kalsiyum Sülfür)
72g = 72g olduğuna göre, A) Toplam kütle korunmuştur. ifadesi doğrudur.
Adım 2: Atom Cinsi ve Sayısını Kontrol Edelim
Kimyasal tepkimelerde atomların cinsi ve sayısı asla değişmez.
Girenler: 1 tane Kalsiyum (Ca) atomu, 1 tane Kükürt (S) atomu var.
Ürünler: 1 tane Kalsiyum Sülfür (CaS) molekülünün içinde yine 1 tane Kalsiyum (Ca) ve 1 tane Kükürt (S) atomu var.
Bu durumda, C) Atom sayıları korunmuştur. ve D) Atom cinsleri korunmuştur. ifadeleri de doğrudur.
Adım 3: Yanlış İfadeyi Bulalım
Geriye B şıkkı kaldı. B) Atom yapıları değişmiştir. ifadesi neden yanlış, bir bakalım. Kimyasal tepkimelerde atomların çekirdek yapısı (proton, nötron sayısı) değişmez. Yani Kalsiyum atomu başka bir atoma dönüşmez. Sadece atomlar arasındaki bağlar kopar ve yeni bağlar oluşur. Atomun kendi iç yapısı değil, atomların birbiriyle olan dizilimi değişir. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
Sonuç: Soruda bizden yanlış olan ifade istendiği için doğru cevabımız B şıkkıdır.
Doğru Cevap: B
7) A + B → C kimyasal tepkimesinin oluşum grafiği şekildeki gibi verilmiştir. Buna göre verilenlerden hangisi ya da hangileri doğrudur?
Grafik okuma soruları en sevdiklerimden! Gelin bu grafiği birlikte “konuşturalım”.
Grafikte zamanla miktarı azalan maddeler tepkimeye girenlerdir (yani A ve B). Miktarı sıfırdan başlayıp artan madde ise üründür (yani C).
Adım 1: Grafikteki Değerleri Okuyalım
- Başlangıçta bir maddeden 16 gram varmış ve tepkime sonunda tamamen bitmiş (0’a inmiş).
- Başlangıçta diğer maddeden 10 gram varmış ve o da tepkime sonunda tamamen bitmiş.
- C maddesi ise başlangıçta hiç yokmuş (0 gram) ve tepkime sonunda 26 gram oluşmuş.
Adım 2: Öncülleri Değerlendirelim
I. C maddesinin, kütlesi 26 gramdır.
Grafiğe baktığımızda C’nin miktarının en son 26 gramda sabitlendiğini görüyoruz. Demek ki bu ifade doğru.
II. A ve B maddelerinin tamamı tepkimeye girmiştir.
Evet, grafikte her iki giren maddenin de (16g ve 10g olanlar) eğrilerinin sıfıra indiğini görüyoruz. Bu, onların tamamen harcandığı anlamına gelir. Bu ifade de doğru.
III. C maddesi hem A hem de B maddesinin özelliğini gösterir.
Bu ifade kimyasal tepkimelerin temel mantığına aykırı. Kimyasal tepkimelerde oluşan yeni madde (C), kendisini oluşturan maddelerin (A ve B) özelliklerini taşımaz. Yepyeni özelliklere sahip olur. Örneğin, yanıcı olan hidrojen ile yakıcı olan oksijen birleşince söndürücü olan su oluşur. Bu yüzden bu ifade yanlış.
Sonuç: I ve II numaralı ifadeler doğrudur.
Doğru Cevap: B
8) Saf bir X maddesinin ısıtılması sonucu oluşan sıcaklık-zaman değişimi tablosuna ait bir kesit yukarıda verilmiştir. Bu tabloya göre aşağıda verilenlerden hangisi kesinlikle doğrudur?
Bu soruda bir ısıtma grafiğini tablodan yorumlamamız isteniyor. Unutmayın, saf maddeler hâl değiştirirken sıcaklıkları sabit kalır.
Adım 1: Tabloyu Analiz Edelim
- 0-1. dakikalar arası: Sıcaklık -7 °C‘de sabit kalmış. Madde ısıtıldığına göre, burada bir hâl değişimi var. Bu, katı hâlden sıvı hâle geçiş, yani erime olmalı. Demek ki X maddesinin erime noktası -7 °C‘dir.
- 1-7. dakikalar arası: Sıcaklık sürekli artıyor (-7’den 59’a). Bu aralıkta madde tek bir hâldedir. Erime bittiğine göre, madde burada sıvı hâldedir.
- 7-8. dakikalar arası: Sıcaklık 59 °C‘de tekrar sabit kalmış. Bu da ikinci bir hâl değişimi olduğunu gösterir. Sıvıdan gaza geçiş, yani kaynama. Demek ki X maddesinin kaynama noktası 59 °C‘dir.
Adım 2: Şıkları Değerlendirelim
A) X maddesi başlangıçta sıvı hâldedir.
Başlangıçta (0. dakikada) madde -7 °C’de erimeye başlıyor. Erimeye başlayan bir madde katı hâldedir. Bu ifade yanlış.
B) Erime sıcaklığı 59 °C’tur.
Analizimize göre erime sıcaklığı -7 °C, kaynama sıcaklığı ise 59 °C’dir. Bu ifade yanlış.
C) 7. dakikada madde gaz hâle geçmeye başlamıştır.
Evet, 7. dakikada sıcaklık 59 °C’ye ulaşmış ve sabit kalmaya başlamış. Bu, kaynamanın başladığı andır. Kaynama, sıvının gaz hâle geçmesidir. Bu ifade kesinlikle doğru.
D) 8. dakikada madde tamamen gaz hâline geçmiştir.
8. dakikada sıcaklık hâlâ 59 °C. Bu, kaynamanın devam ettiğini gösterir. Maddenin tamamının gaza geçip geçmediğini bilemeyiz. Tamamı gaz olsaydı, sıcaklık tekrar artmaya başlardı. Tabloda böyle bir bilgi yok. Bu yüzden bu ifade kesin değil.
Sonuç: Tablodaki verilere göre kesin olarak söyleyebileceğimiz tek şey, maddenin 7. dakikada kaynamaya, yani gaz hâle geçmeye başladığıdır.
Doğru Cevap: C
Umarım çözümler anlaşılır olmuştur. Anlamadığınız bir yer olursa çekinmeden sorun. Başarılar dilerim