Merhaba sevgili öğrencim. Ben Fen Bilimleri öğretmeninim. Seninle bu sayfadaki “DNA ve Genetik Kod” ünitesine ait etkinlikleri ve soruları adım adım inceleyelim. Konuları tekrar ederek pekiştirelim.
C. Aşağıdaki bilgiler doğru ise yay ayraç içine “D”, yanlış ise “Y” yazınız.
1) (….) Genler birleşerek nükleotidleri oluşturur.
Bu ifade YANLIŞTIR (Y).
Açıklama: Burada sıralamayı karıştırmamak gerekir. Canlı yapısındaki en küçük yapı taşı nükleotiddir. Nükleotidler birleşerek genleri, genler birleşerek DNA‘yı, DNA ise protein kılıfla birleşerek kromozomları oluşturur. Yani doğrusu; “Nükleotidler birleşerek genleri oluşturur” olmalıydı.
2) (….) DNA kendini eşleyebilir.
Bu ifade DOĞRUDUR (D).
Açıklama: Hücre bölünmesi öncesinde kalıtsal bilginin yeni hücrelere aktarılması için DNA’nın kendi kopyasını oluşturması gerekir. Buna DNA’nın kendini eşlemesi denir.
3) (….) Kalıtım ile ilgili çalışma yapan önemli bilim insanlarından biri de Gregor Mendel’dir.
Bu ifade DOĞRUDUR (D).
Açıklama: Gregor Mendel, bezelyelerle yaptığı çalışmalar sayesinde kalıtımın temel prensiplerini ortaya koymuştur ve “Kalıtımın Babası” olarak bilinir.
4) (….) Baskın aleller küçük harfler ile gösterilir.
Bu ifade YANLIŞTIR (Y).
Açıklama: Genetik gösterimlerde baskın (dominant) aleller her zaman BÜYÜK harflerle (A, B, K gibi), çekinik (resesif) aleller ise küçük harflerle (a, b, k gibi) gösterilir.
5) (….) Çekinik aleller etkisini her durumda gösterebilir.
Bu ifade YANLIŞTIR (Y).
Açıklama: Çekinik aleller, yanlarında baskın bir alel varsa etkisini gösteremezler (gizli kalırlar). Etkilerini fenotipte (dış görünüşte) gösterebilmeleri için homozigot durumda (yani iki çekinik genin yan yana gelmesi: aa, bb gibi) olmaları gerekir.
6) (….) Spor yapan bir kişinin kaslarının gelişmesi adaptasyondur.
Bu ifade YANLIŞTIR (Y).
Açıklama: Çevresel etkenlerle (spor, beslenme, güneş vb.) genlerin işleyişinde meydana gelen ve kalıtsal olmayan değişimlere Modifikasyon denir. Kas gelişimi modifikasyondur. Adaptasyon ise canlının hayatta kalma şansını artıran kalıtsal özelliklerdir.
7) (….) Orak hücreli anemi, mutasyon sonucu ortaya çıkan genetik bir hastalıktır.
Bu ifade DOĞRUDUR (D).
Açıklama: DNA yapısında meydana gelen ani ve kalıcı değişikliklere mutasyon denir. Orak hücreli anemi, albinoluk, Down sendromu gibi durumlar zararlı mutasyonlara örnektir.
8) (….) Canlıların doğadaki yaşama şartlarına adaptasyon gösterenlerin hayatta kalmasına, gösteremeyenlerin ise yok olmasına “doğal seçilim” denir.
Bu ifade DOĞRUDUR (D).
Açıklama: Güçlü olanın hayatta kalması, zayıf olanın elenmesi prensibi doğal seçilimin (seleksiyon) tam tanımıdır.
9) (….) Antibiyotik biyoteknoloji ürünüdür.
Bu ifade DOĞRUDUR (D).
Açıklama: Biyoteknoloji, canlıların yapılarında değişiklik yaparak onlardan yararlı ürünler elde etmektir. Aşılar, ilaçlar ve antibiyotikler biyoteknolojik yöntemlerle üretilir.
10) (….) Biyoteknolojik çalışmaların olumlu ve olumsuz yönleri vardır.
Bu ifade DOĞRUDUR (D).
Açıklama: Biyoteknolojinin insülin üretimi, verimli bitkiler gibi olumlu yanları olduğu gibi; biyolojik silah yapımı, alerjik reaksiyonlar veya doğal dengenin bozulması gibi olumsuz yanları da olabilir.
Ç. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruların doğru cevaplarını işaretleyiniz.
1) Fen bilimleri dersinde öğretmen; Ege, Ata, Seher ve İpek’e sırasıyla “kromozom, nükleotid, DNA ve gen” yazan pankartları vererek sınıftan dışarıya çıkmalarını istiyor. Öğretmen, öğrencileri hangi sıra ile sınıfa alır ise kromozom, nükleotid, DNA ve gen yapılarının, küçükten büyüğe doğru sıralamasını sınıftaki öğrencilere göstermiş olur?
Çözüm:
Öncelikle kavramları “Karmaşıktan Basite” veya “Büyükten Küçüğe” kodlamamız olan KeDiGeNi (Kromozom – DNA – Gen – Nükleotid) şeklinde hatırlayalım. Ancak soru bizden küçükten büyüğe sıralama istiyor. Bu durumda sıralama şöyle olmalı:
Nükleotid < Gen < DNA < Kromozom
Şimdi öğrencilere verilen pankartlara bakalım:
- Ege: Kromozom (En büyük)
- Ata: Nükleotid (En küçük)
- Seher: DNA (2. en büyük)
- İpek: Gen (3. en büyük)
Küçükten büyüğe sıralama yapacağımız için öğrencileri şu sırayla çağırmalıyız:
Adım 1: En küçük yapı olan Nükleotid pankartını taşıyan Ata gelmeli.
Adım 2: Nükleotidler birleşerek Genleri oluşturur. Gen pankartını taşıyan İpek gelmeli.
Adım 3: Genler birleşerek DNA’yı oluşturur. DNA pankartını taşıyan Seher gelmeli.
Adım 4: En büyük yapı olan Kromozom pankartını taşıyan Ege gelmeli.
Sıralama: Ata – İpek – Seher – Ege
Cevap: D) Ata – İpek – Seher – Ege
2) Aleller ile ilgili olarak aşağıda verilenlerden hangisi doğrudur?
- A) Kendini eşleyebilir.
- B) Yapısında DNA bulunur.
- C) Karakterlerin oluşumunda etkilidir.
- D) Bir araya gelerek nükleotid oluşturur.
Çözüm:
Aleller, bir genin farklı çeşitleridir (örneğin göz rengi geni için kahverengi veya mavi olma durumu). Seçenekleri inceleyelim:
A) Kendini eşleyen yapı DNA’dır, aleller tek başına eşlenmez.
B) Aleller DNA’nın üzerindeki gen bölgeleridir, yani alelin yapısında DNA bulunmaz, alel DNA’nın bir parçasıdır.
C) Aleller, anne ve babadan gelen özelliklerin (saç rengi, kan grubu vb.) belirlenmesini sağlar. Yani karakterlerin oluşumunda doğrudan etkilidir. Bu doğrudur.
D) Nükleotidler birleşerek genleri (alelleri) oluşturur. Aleller birleşip nükleotid oluşturmaz.
Cevap: C) Karakterlerin oluşumunda etkilidir.
3) ★ İki yeni DNA molekülü oluşur.
■ DNA zincirleri arasındaki bağlar kopar.
● Nükleotidler uygun yerlere yerleşir.
⬣ DNA zinciri fermuar gibi birbirinden ayrılır.
DNA’nın eşlenmesi sırasında gerçekleşen bazı olaylar karışık olarak verilmiştir. Bu olaylar gerçekleşme sırasına göre düzenlendiğinde baştan 3. olay hangisi olur?
Çözüm:
DNA eşlenmesi sürecini bir hikaye gibi sıraya dizelim:
Adım 1: Eşlenmenin başlayabilmesi için önce sarmal yapının açılması gerekir. Bunun için zincirler arasındaki zayıf hidrojen bağlarının kopması gerekir. (■ Kare)
Adım 2: Bağlar koptuktan sonra DNA zinciri bir fermuar gibi ikiye ayrılır. (⬣ Altıgen)
Adım 3: Sitoplazmada serbest halde bulunan nükleotidler çekirdeğe girer ve açılan zincirdeki uygun eşlerinin karşısına yerleşir (Adenin karşısına Timin, Guanin karşısına Sitozin gibi). (● Daire)
Adım 4: Eşleşmeler tamamlandığında başlangıçtaki DNA’nın aynısı olan iki yeni DNA molekülü oluşmuş olur. (★ Yıldız)
Sıralamamız: ■ -> ⬣ -> ● -> ★ şeklindedir.
Soru bizden baştan 3. olayı istiyor.
1. Olay: ■ (Bağlar kopar)
2. Olay: ⬣ (Fermuar gibi ayrılır)
3. Olay: ● (Nükleotidler yerleşir)
Seçeneklerde Mavi Daire (●) C şıkkındadır.
Cevap: C) ●