Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün sizlerle enerji dönüşümleri ve çevre bilimi ünitemizdeki çok keyifli bir konuyu, besin ağlarını inceleyeceğiz. Bana gönderdiğiniz görseldeki tartışma sorularını bir öğretmeniniz olarak adım adım, hepimizin anlayacağı bir dille çözeceğim. Haydi başlayalım!
Soru 1: “Besin ağında kaç tane besin zinciri vardır?”
Bu soruyu çözmek için önce besin zincirinin ne olduğunu hatırlamamız gerekiyor. Besin zinciri, enerjinin üretici bir canlıdan başlayarak son tüketiciye kadar aktarıldığı yoldur. Yani, “kim kimi yer?” sorusunun cevabını takip ederek oluşturduğumuz sıralamadır. Şimdi görseldeki besin ağında bu yolları tek tek bulalım.
Adım 1: Her zaman üretici olan canlıdan, yani Bitkiler‘den başlıyoruz. Bitkileri kimler yiyor diye bakıyoruz: Tavşan ve Çekirge. Öyleyse zincirlerimiz bu iki canlıyla başlayacak.
Adım 2: Şimdi bu yolları sonuna kadar takip edelim ve tüm olası besin zincirlerini listeleyelim.
- Tavşan ile başlayan zincirler:
- Bitkiler → Tavşan → Tilki
- Bitkiler → Tavşan → Şahin
- Bitkiler → Tavşan → Yılan → Şahin
- Çekirge ile başlayan zincirler:
- Bitkiler → Çekirge → Böcekle beslenen kuş → Tilki
- Bitkiler → Çekirge → Böcekle beslenen kuş → Şahin
- Bitkiler → Çekirge → Kurbağa → Şahin
- Bitkiler → Çekirge → Kurbağa → Yılan → Şahin
- Bitkiler → Çekirge → Örümcek
Adım 3: Bulduğumuz bütün bu farklı yolları sayalım. Tavşan üzerinden 3 tane, çekirge üzerinden ise 5 tane farklı besin zinciri bulduk.
Sonuç:
Bu besin ağında toplamda 8 tane besin zinciri bulunmaktadır.
Soru 2: “Besin ağından her seferinde bir canlı çıkarılırsa bu durum besin ağındaki diğer canlıları nasıl etkiler?”
Bu harika bir soru çünkü doğadaki dengenin ne kadar hassas olduğunu bize gösteriyor. Unutmayın ki, bir besin ağındaki her canlının bir görevi vardır ve birinin yok olması bir domino taşı gibi diğerlerini de etkiler. Gelin birkaç örnek üzerinden bu durumu inceleyelim.
Temel kuralımız şudur: Bir canlının sayısı azalırsa, o canlıyla beslenenlerin (avcılarının) yiyeceği azalır ve sayıları düşebilir. O canlının yediği (avının) ise düşmanı azaldığı için sayısı artabilir.
Örnek 1: Çekirgeler ortamdan yok olursa ne olur?
- Bitkiler için iyi bir haber! Onları yiyen önemli bir tüketici ortadan kalktığı için bitkilerin sayısı artar.
- Böcekle beslenen kuş, Kurbağa ve Örümcek için kötü bir haber. Ana besin kaynaklarından biri yok olduğu için aç kalabilirler. Bu durum onların sayısının azalmasına neden olabilir. Ayrıca aralarındaki diğer besinler için rekabet artar.
- Bu durum dolaylı olarak kurbağaları ve kuşları yiyen Yılan, Şahin ve Tilki‘yi de etkiler. Çünkü onların da besinleri azalmış olur.
Örnek 2: Yılanlar ortamdan yok olursa ne olur?
- Yılanların avı olan Tavşan ve Kurbağa popülasyonları üzerindeki avcı baskısı azalır. Bu da onların sayısının kontrolsüz bir şekilde artmasına sebep olabilir.
- Yılanlarla beslenen Şahin ise önemli bir besin kaynağını kaybeder. Bu yüzden Şahin’in sayısı azalabilir veya beslenmek için diğer canlılara (Tavşan, kuş, kurbağa) daha fazla yönelmek zorunda kalır.
Örnek 3: Bitkiler (Üreticiler) yok olursa ne olur?
- Bu, besin ağındaki en yıkıcı senaryodur. Çünkü bitkiler, tüm enerjinin kaynağıdır.
- Bitkiler olmazsa, onlarla beslenen Tavşan ve Çekirge aç kalır ve sayıları hızla azalır.
- Tavşan ve çekirge yok olunca, onlarla beslenen diğer bütün tüketiciler de (kuş, kurbağa, tilki, yılan, şahin…) besin bulamaz ve bu durum tüm besin ağının çökmesine neden olur.
Sonuç:
Gördüğünüz gibi, besin ağındaki bir canlının bile yok olması, zincirleme bir reaksiyonla ağdaki diğer tüm canlıları olumlu ya da olumsuz yönde etkiler. Bu yüzden doğadaki biyolojik çeşitliliği korumak çok önemlidir.
Umarım açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Aklınıza takılan başka bir şey olursa çekinmeden sorun. İyi çalışmalar dilerim!