Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün sizlerle “Elektrik Yükleri ve Elektrik Enerjisi” ünitesiyle ilgili harika bir etkinlik yapacağız. Bana gönderdiğiniz görseldeki soruları hep birlikte, adım adım çözeceğiz. Fen Bilimleri dersini ne kadar sevdiğinizi biliyorum, o yüzden bu soruları çözerken hem öğrenecek hem de eğleneceğiz. Hazırsanız başlayalım!
C. Aşağıdaki bilgiler doğru ise yay ayraç içine “D”, yanlış ise “Y” yazınız.
1) (….) Elektriklenme olayına en güzel örneklerden biri yıldırımlardır.
Çözüm: ( D )
Açıklama: Sevgili arkadaşlar, bulutların birbirine sürtünmesiyle elektrik yükü kazandığını biliyoruz. İşte bu yükler çok fazla biriktiğinde, bulutlar arasında veya bulut ile yeryüzü arasında bir yük akışı olur. Biz bu muhteşem doğa olayına şimşek veya yıldırım diyoruz. Bu, elektriklenmenin doğadaki en görkemli örneklerinden biridir. Bu yüzden bu ifade doğrudur.
2) (….) Buzdolapları, elektriklenme olayından yararlanılarak tasarlanan araçlardır.
Çözüm: ( Y )
Açıklama: Buzdolapları, içindeki gazın hal değiştirmesi (buharlaşırken ortamdan ısı alması) prensibiyle çalışır. Yani soğutma sistemleri termodinamik kurallarına dayanır. Elektriklenme (statik elektrik) ile doğrudan bir ilgisi yoktur. Bu nedenle bu ifade yanlıştır.
3) (….) Elektriksel yük fazlalığı olmayan cisimler, elektriksel yük fazlalığı olan cisimler tarafından itilir.
Çözüm: ( Y )
Açıklama: Yük fazlalığı olmayan cisimlere biz nötr cisimler diyoruz. Yüklü bir cisim, nötr bir cisme yaklaştırıldığında onu çeker, asla itmez. Çünkü yüklü cisim, nötr cisim içindeki yükleri etkileyerek bir kutuplaşmaya neden olur ve zıt yüklerin birbirini çekmesiyle bir çekim kuvveti oluşur. İtme kuvveti sadece aynı cins yüklü cisimler arasında olur. Bu sebeple ifade yanlıştır.
4) (….) Dokunma ile elektriklenme sonucu cisimlerin yük işaretleri zıt olur.
Çözüm: ( Y )
Açıklama: Unutmayın çocuklar, dokunma ile elektriklenmede cisimler sahip oldukları yükleri paylaşırlar. Yani, pozitif yüklü bir cisim nötr bir cisme dokunursa, ikisi de pozitif yüklü olur. Yük işaretleri zıt değil, aynı olur. Bu ifade yanlıştır.
5) (….) Topraklama olayında fazla yükler toprağa geçebilir ve cisim nötrlenebilir.
Çözüm: ( D )
Açıklama: Topraklama, tam olarak budur! Dünya, çok büyük bir iletken olduğu için cisimlerdeki fazla yükleri alabilir veya cisimlerin eksik yüklerini tamamlayabilir. Yani cisimdeki fazla negatif yükler toprağa akar veya cisim pozitif yüklüyse topraktan cisme negatif yükler (elektronlar) gelir ve cisim nötr hale geçer. Bu ifade doğrudur.
6) (….) Hidroelektrik santrallerinde elektrik enerjisi üretilirken suyun buhar basıncından yararlanılır.
Çözüm: ( Y )
Açıklama: Hidroelektrik santraller, isminden de anlaşılacağı gibi “hidro” yani suyun gücünü kullanır. Barajlarda biriktirilen suyun potansiyel enerjisi, aşağı doğru akarken kinetik enerjiye dönüşür ve bu enerji türbinleri döndürerek elektrik üretir. Suyun buhar basıncını kullanan santraller ise termik veya jeotermal santrallerdir. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
7) (….) Elektrik enerjisini tasarruflu kullanmak, sadece ev ekonomisine katkı sağlar.
Çözüm: ( Y )
Açıklama: Elektrik tasarrufu yapmak elbette aile bütçemize katkı sağlar ama faydaları bununla sınırlı değildir. Tasarruf, ülkemizin enerji kaynaklarını daha verimli kullanmasını sağlar, bu da ülke ekonomisine büyük bir katkıdır. Ayrıca, daha az enerji üretimi, doğaya daha az zarar vermek anlamına gelir. Yani hem cebimize, hem ülkemize, hem de gezegenimize faydalıdır. Bu ifade yanlıştır.
8) (….) Enerji verimliliği konusunda çalışmalar yapan sivil toplum kuruluşlarından biri de ENVER’dir.
Çözüm: ( D )
Açıklama: Evet, ENVER (Enerji Verimliliği Derneği) ülkemizde enerji kaynaklarının daha verimli kullanılması ve enerji tasarrufu bilincinin artırılması için çalışmalar yapan önemli sivil toplum kuruluşlarından biridir. Bu ifade doğrudur.
9) (….) Kaçak elektrik kullanmak, ülke ekonomisini olumsuz yönde etkiler.
Çözüm: ( D )
Açıklama: Kaçak elektrik kullanmak, bedeli ödenmeyen bir enerji tüketimidir. Bu durum, enerji şirketlerinin zarara uğramasına ve bu zararın dürüstçe faturasını ödeyen diğer vatandaşlara yansıtılmasına neden olur. Dolayısıyla ülke ekonomisine büyük bir zararı vardır. Bu ifade doğrudur.
10) (….) Enerji tasarrufu sağlayan elektrikli araç kullanımı, ekonomiye katkı sağlar.
Çözüm: ( D )
Açıklama: Elektrikli araçlar, özellikle petrol gibi ithal ettiğimiz enerji kaynaklarına olan bağımlılığımızı azaltır. Bu da ülke ekonomisi için çok olumlu bir durumdur. Ayrıca daha verimli oldukları için enerji tasarrufu sağlarlar. Bu ifade doğrudur.
Ç. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruların doğru cevaplarını işaretleyiniz.
1) Aşağıdakilerden hangisi elektriklenmenin teknolojideki kullanım alanlarından biri değildir?
A) Araçların boyanması
B) Yıldırım oluşması
C) Fotokopi makinesi
D) Baca temizleme sistemleri
Çözüm:
Hadi şıkları tek tek inceleyelim:
- A) Araçların boyanması: Otomobil fabrikalarında boya tanecikleri elektrikle yüklenir ve zıt yüklü olan araba gövdesine püskürtülür. Bu sayede boya, yüzeye homojen bir şekilde yapışır ve boşa gitmez. Bu, bir teknoloji uygulamasıdır.
- B) Yıldırım oluşması: Yıldırım, bulutların elektriklenmesi sonucu oluşan bir doğa olayıdır. İnsanların geliştirdiği bir teknoloji değildir. Biz sadece yıldırımdan korunmak için paratoner gibi teknolojiler geliştiririz.
- C) Fotokopi makinesi: Fotokopi makineleri, statik elektrik sayesinde çalışır. Yüklü bir yüzeye, toner adı verilen toz boyayı çekerek kağıda aktarır. Bu da bir teknoloji uygulamasıdır.
- D) Baca temizleme sistemleri: Fabrika bacalarına takılan filtrelerde (elektrostatik filtreler), duman içindeki küçük zararlı parçacıklar elektrikle yüklenir ve zıt yüklü plakalarda toplanır. Böylece havanın kirlenmesi önlenir. Bu da önemli bir teknoloji uygulamasıdır.
Soruda bizden teknolojik bir kullanım olmayanı bulmamız isteniyor. Yıldırım oluşumu bir doğa olayı olduğu için doğru cevabımız B şıkkıdır.
Doğru Cevap: B
2) Farklı cins elektrik yüklerinin birbirine etkisi ile ilgili Defne Öğretmen, tahtaya yandaki şekli çiziyor ve öğrencilere cisimlerin yük işaretlerinin neler olabileceğini soruyor. Buna göre aşağıdaki öğrencilerden hangisi soruyu doğru cevaplamıştır?
Çözüm:
Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için temel kuralımızı hatırlayalım: Aynı cins yükler birbirini iter, zıt cins yükler birbirini çeker.
Adım 1: Şekle bakalım. A ve B cisimleri birbirlerinden uzaklaşmış, yani birbirlerini itmişler. Bu durum, A ve B’nin yük işaretlerinin aynı olması gerektiğini gösterir. Yani, ikisi de (+) olmalı ya da ikisi de (-) olmalı.
Adım 2: B ve C cisimleri ise birbirlerine yaklaşmış, yani birbirlerini çekmişler. Bu durum, B ve C’nin yük işaretlerinin zıt olması gerektiğini gösterir. Yani, biri (+) ise diğeri (-) olmalıdır.
Adım 3: Şimdi bu iki kurala uyan şıkkı bulalım.
- A) Onur: A(+) B(-) C(+). A ve B zıt yüklü. Ama itmeleri gerekiyordu. Yanlış.
- B) Berat: A(+) B(+) C(-). A ve B aynı yüklü (iterler, doğru). B ve C zıt yüklü (çekerler, doğru). Bu cevap tüm kurallarımıza uyuyor!
- C) Emine: A(+) B(+) C(+). B ve C aynı yüklü. Ama çekmeleri gerekiyordu. Yanlış.
- D) Zeynep: A(-) B(+) C(-). A ve B zıt yüklü. Ama itmeleri gerekiyordu. Yanlış.
Gördüğünüz gibi, Berat’ın cevabı şeklimizle birebir uyumlu.
Doğru Cevap: B
3) K, L, M ve N cisimlerinin yük durumları yukarıda verilmiştir. Buna göre hangi iki cisim birbirine itme kuvveti uygular?
A) K ve L
B) K ve M
C) L ve N
D) L ve M
Çözüm:
Yine aynı kuralımızı hatırlıyoruz: İtme kuvveti olması için iki cismin de yük işaretinin aynı olması gerekir. Önce her bir cismin net yükünü bulalım.
Adım 1: Cisimlerin net yüklerini belirleyelim. Her bir (+) yük ile (-) yük birbirini nötrler gibi düşünebiliriz.
- K cismi: 3 tane (+) ve 2 tane (-) yük var. Net olarak 1 tane (+) yük fazlalığı var. Yani K cismi pozitif (+) yüklüdür.
- L cismi: 1 tane (+) ve 3 tane (-) yük var. Net olarak 2 tane (-) yük fazlalığı var. Yani L cismi negatif (-) yüklüdür.
- M cismi: 1 tane (+) ve 2 tane (-) yük var. Net olarak 1 tane (-) yük fazlalığı var. Yani M cismi de negatif (-) yüklüdür.
- N cismi: 3 tane (+) ve 1 tane (-) yük var. Net olarak 2 tane (+) yük fazlalığı var. Yani N cismi pozitif (+) yüklüdür.
Adım 2: Şimdi hangi iki cismin yük işaretinin aynı olduğuna bakalım.
- K (+) ve N (+) aynı yüklü.
- L (-) ve M (-) aynı yüklü.
Bu iki çiftten biri şıklarda olmalı.
Adım 3: Şıkları kontrol edelim.
- A) K(+) ve L(-): Zıt yükler, çekerler.
- B) K(+) ve M(-): Zıt yükler, çekerler.
- C) L(-) ve N(+): Zıt yükler, çekerler.
- D) L(-) ve M(-): Aynı yükler, iterler.
Aradığımız cevabı bulduk! L ve M cisimleri aynı (negatif) yüklü oldukları için birbirlerini iterler.
Doğru Cevap: D
Umarım tüm çözümler anlaşılır olmuştur. Gördüğünüz gibi, temel kuralları bildiğimizde sorular ne kadar da kolaylaşıyor! Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere, hepinize iyi çalışmalar dilerim!