Merhaba sevgili öğrencim,
Harika bir etkinlik! DNA ve Genetik Kod ünitesi, bilimin en heyecan verici konularından biridir. Gel, şimdi bu soruları birlikte adım adım, tane tane çözelim ve konuyu pekiştirelim. Unutma, anlamadığın bir yer olursa tekrar sorabilirsin.
***
1) Aşağıdaki model üzerinde verilen noktalı yerlere uygun kavramları yazarak modeli tamamlayınız.
Bu soruda bize bir DNA modeli verilmiş ve bu modelin bazı kısımlarının ne olduğunu bulmamız isteniyor. Haydi, okları takip ederek boşlukları dolduralım.
Adım 1: En üstteki boşluk, modelin tamamını işaret ediyor. Bu sarmal, merdivene benzeyen yapının adı neydi? Tabii ki DNA Molekülü! Canlıların genetik bilgilerini taşıyan bu muhteşem molekülün ta kendisi.
Adım 2: Sol alttaki ok, DNA’yı oluşturan en küçük yapı taşlarından birini gösteriyor. Bu yapı; bir fosfat, bir deoksiriboz şekeri ve bir organik bazdan (renkli kısımlar) oluşur. Bu üçlü yapıya biz Nükleotid diyoruz. Yani DNA, milyonlarca nükleotidin bir araya gelmesiyle oluşmuş dev bir zincir gibidir.
Adım 3: Sağ alttaki ok ise DNA’nın belirli bir bölümünü, yani bir grup nükleotid dizisini işaret ediyor. DNA üzerindeki bu anlamlı parçalar, belirli bir özellikten (mesela göz rengi, saç şekli gibi) sorumludur. DNA’nın bu görev birimlerine Gen adını veriyoruz. Bir DNA molekülü üzerinde binlerce gen bulunabilir.
Sonuç olarak boşluklara sırasıyla yazılması gerekenler:
- Üstteki boşluk: DNA Molekülü
- Sol alttaki boşluk: Nükleotid
- Sağ alttaki boşluk: Gen
***
2) DNA ile ilgili olarak aşağıdaki tabloda verilen ifadeler doğru ise karşısına “D”, yanlış ise “Y” yazarak cevaplayınız.
Şimdi de DNA ile ilgili bilgilerimizi test etme zamanı! Cümleleri dikkatlice okuyup doğru mu yanlış mı olduğuna karar verelim.
a) DNA çift zincirli bir yapıya sahiptir.
Çözüm: Yukarıdaki modelde de gördüğümüz gibi, DNA tıpkı bükülmüş bir fermuar ya da sarmal bir merdiven gibidir. Bu merdivenin iki kenarı vardır. İşte bu yüzden DNA’ya çift zincirli deriz. Bu ifade DOĞRUDUR.
Sonuç: D
b) Kromozomlar kısalıp kalınlaşarak DNA’lara dönüşür.
Çözüm: Bu ifade biraz kafa karıştırıcı olabilir, dikkat edelim. Aslında tam tersi doğrudur! DNA molekülü, proteinlerle birlikte paketlenerek, kısalıp kalınlaşarak kromozomları oluşturur. Yani DNA, kromozomun hammaddesidir. Kromozom DNA’ya dönüşmez, DNA kromozomu oluşturur. Bu ifade YANLIŞTIR.
Sonuç: Y
c) Her DNA üzerinde sadece bir gen bulunur.
Çözüm: DNA’yı çok uzun bir cümle gibi düşünelim, genler ise bu cümlenin içindeki kelimeler gibidir. Bir DNA molekülü üzerinde saç rengimizden kan grubumuza kadar birçok bilgiyi taşıyan binlerce gen bulunur. Dolayısıyla sadece bir gen bulunması mümkün değildir. Bu ifade YANLIŞTIR.
Sonuç: Y
ç) DNA’nın kendini eşlemesi sırasında oluşan hatalar düzeltilemeyebilir.
Çözüm: Hücrelerimiz DNA’yı kopyalarken çok dikkatli davranır ve özel onarım mekanizmalarına sahiptir. Çoğu hatayı anında düzeltirler. Ancak bazen bu hatalar gözden kaçabilir ve düzeltilemez. İşte bu kalıcı hatalara mutasyon diyoruz. Yani, evet, bazı hatalar düzeltilemeyebilir. Bu ifade DOĞRUDUR.
Sonuç: D
d) DNA’nın en küçük yapı birimi nükleotiddir.
Çözüm: İlk soruda da bunu konuşmuştuk, hatırladın mı? DNA’yı oluşturan tuğlalara, yani en temel parçalara nükleotid diyorduk. Bu, DNA’nın yapı birimidir. Bu ifade DOĞRUDUR.
Sonuç: D
e) DNA’nın yapısında deoksiriboz şekeri bulunur.
Çözüm: DNA’nın açılımını hatırlayalım: Deoksiribo Nükleik Asit. Adının içinde bile geçiyor! Nükleotidlerin yapısındaki şeker, deoksiriboz şekeridir. Bu ifade DOĞRUDUR.
Sonuç: D
Umarım çözümler anlaşılır olmuştur. Bu konuları tekrar etmek çok önemli. Başarılar dilerim!