Harika bir etkinlik! Sevgili öğrenciler, hadi gelin bu “Kendimizi Değerlendirelim” etkinliğini birlikte adım adım çözelim. Periyodik tablo, elementlerin sırlarla dolu dünyasına açılan bir kapı gibidir. Bu kapıyı aralamaya hazır mısınız?
1) Aşağıda verilen soruları sayfa 101’deki periyodik tablodan yararlanarak cevaplayınız.
a) Metal, yarimetal, ametal ve soygazların bulunduğu bölümleri renkli kalemler ile boyayınız.
b) Periyodik tablo üzerinde eksik bırakılan grupları ve periyot numaralarını yazınız.
Çözüm:
Bu soruyu çözerken işimizi kolaylaştırmak için önce b şıkkından başlayalım. Yani önce tablomuzu tamamlayalım, sonra da boyama işlemini yapalım. Bu daha mantıklı, değil mi?
Adım 1: Periyot Numaralarını Tamamlayalım
Biliyorsunuz ki periyodik tablodaki yatay sıralaraperiyot adını veriyoruz. Görselde bize 4. Periyot’un yeri zaten gösterilmiş. Toplamda 7 tane periyodumuz var. Buna göre eksik olanları sırasıyla yazalım:
- En üstteki ilk yatay sıra: 1. Periyot
- İkinci yatay sıra: 2. Periyot
- Üçüncü yatay sıra: 3. Periyot
- Dördüncü yatay sıra: 4. Periyot (Bu zaten yazıyor)
- Beşinci yatay sıra: 5. Periyot
- Altıncı yatay sıra: 6. Periyot
- Yedinci yatay sıra: 7. Periyot
Adım 2: Grup Numaralarını Tamamlayalım
Periyodik tablodaki dikey sütunlara ise grup diyoruz. A ve B olmak üzere iki tür grubumuz var. Görselde B gruplarının çoğu ve 3A grubu verilmiş. Eksikleri tamamlayalım:
- En soldaki ilk sütun: 1A Grubu
- Onun hemen yanındaki ikinci sütun: 2A Grubu
- 3A grubundan sonra sırayla devam edelim: 4A Grubu, 5A Grubu, 6A Grubu, 7A Grubu
- Ve en sağdaki son sütun: 8A Grubu (Soygazların olduğu özel grup!)
Adım 3: Element Sınıflarını Boyayalım (a şıkkının çözümü)
Şimdi tablomuz tamamlandığına göre, boyama işlemine geçebiliriz. Farklı renklerde kalemler kullanırsanız tablonuz harika görünecektir.
Metaller: Periyodik tablonun en kalabalık ailesi metallerdir. Genellikle sol ve orta kısımda bulunurlar. 1A (Hidrojen hariç), 2A, tüm B grupları ve 3A, 4A, 5A gruplarının alt kısımları metallerdir. Bu geniş alanı bir renge (örneğin sarıya) boyayabilirsiniz.
Ametaller: Genellikle tablonun sağ üst köşesinde yer alırlar. 4A, 5A, 6A ve 7A gruplarının üst kısımlarındadırlar. Unutmayın, 1A grubundaki Hidrojen de bir ametaldir! Onu da aynı renge (örneğin maviye) boyamalısınız.
Yarı Metaller: Metaller ile ametaller arasında bir köprü gibidirler. Merdiven şeklinde bir hat oluştururlar. Bor (B), Silisyum (Si), Germanyum (Ge), Arsenik (As), Antimon (Sb), Tellür (Te) gibi elementler bu gruptadır. Bu merdiven basamaklarını farklı bir renge (örneğin yeşile) boyayabilirsiniz.
Soygazlar: Periyodik tablonun en “havalı” grubudur! En sağda, 8A grubunda yer alırlar. Bu özel sütunu da kendine has bir renge (örneğin pembeye) boyayarak belirginleştirebilirsiniz.
Böylece ilk sorumuzu tamamlamış olduk. Harika iş çıkardınız!
2) Metal, yarimetal, ametal ve soygazların özelliklerinden üçer tanesini aşağıdaki noktalı yerlere yazınız.
Çözüm:
Şimdi de bu element sınıflarının en belirgin özelliklerini hatırlayalım ve yazalım.
- Metallerin Özellikleri
- Yüzeyleri parlaktır ve ışığı yansıtırlar.
- Isı ve elektriği çok iyi iletirler.
- Dövülerek tel ve levha hâline getirilebilirler. (Esnektirler)
- Ametallerin Özellikleri
- Yüzeyleri mattır, parlak değildirler.
- Isı ve elektriği iyi iletmezler (yalıtkandırlar).
- Kırılgandırlar, bu yüzden tel ve levha hâline getirilemezler.
- Yarı Metallerin Özellikleri
- Hem metallerin hem de ametallerin bazı özelliklerini taşırlar.
- Parlak veya mat görünümlü olabilirler.
- Elektriği metallerden daha az, ametallerden ise daha iyi iletirler. (Bu yüzden yarı iletken olarak bilinirler ve teknolojide çok kullanılırlar.)
- Soygazların Özellikleri
- Periyodik tablonun 8A grubunda yer alırlar.
- Kararlı yapıdadırlar, yani elektron alıp vermeye veya bileşik oluşturmaya istekli değildirler.
- Oda koşullarında tamamı gaz hâlinde bulunur.
İşte bu kadar! Bu temel özellikleri bilmek, Fen Bilimleri dersinde karşınıza çıkacak birçok soruyu kolayca çözmenizi sağlayacaktır. Anlamadığınız bir yer olursa sormaktan çekinmeyin. Başarılar dilerim!