Merhaba sevgili öğrencilerim!
Fen Bilimleri dersimize hoş geldiniz. Bugün, “Mevsimler ve İklim” ünitemizle ilgili gönderdiğiniz bu güzel etkinlik sayfasını birlikte çözeceğiz. Soruları dikkatlice okuyup, adım adım cevaplayalım. Hazırsanız, haydi başlayalım!
C. Aşağıdaki bilgiler doğru ise yay ayraç içine “D”, yanlış ise “Y” yazınız.
1) (….) Ekvator düzlemi ile Dünya’nın dolanma düzlemi çakışık değildir.
Cevap: D (Doğru)
Aferin! Bu çok önemli bir bilgi. Dünyamızın dönme ekseni tam dik değil, biraz eğik duruyor. Bu eğikliğe eksen eğikliği diyoruz ve yaklaşık 23.5 derecedir. İşte bu eğiklik yüzünden Ekvator düzlemi ile dolanma düzlemi arasında bir açı oluşur, yani üst üste gelmezler, çakışık değillerdir. Mevsimlerin oluşmasının temel sebebi de budur, unutmayalım!
2) (….) Güneş ışınları yıl içerisinde sadece bir yarım küreye dik olarak düşer.
Cevap: Y (Yanlış)
Bu ifade doğru değil çocuklar. Güneş ışınları yıl içinde hem Kuzey Yarım Küre’ye (Yengeç Dönencesi’ne 21 Haziran’da) hem de Güney Yarım Küre’ye (Oğlak Dönencesi’ne 21 Aralık’ta) dik olarak düşer. Yani her iki yarım küre de yılın farklı zamanlarında Güneş ışınlarını dik açıyla alır.
3) (….) Güneş ışınlarının düşme açısı, yeryüzüne aktarılan ısı enerjisini etkiler.
Cevap: D (Doğru)
Kesinlikle doğru! Güneş ışınları bir yere ne kadar dik gelirse, o bölge o kadar çok ısınır. Eğik açıyla geldiğinde ise daha geniş bir alana yayıldığı için ısıtma etkisi azalır. Yazın havanın sıcak, kışın ise soğuk olmasının sebebi budur.
4) (….) Gece ve gündüz sürelerinde farklılık yaşanması, dolanma düzleminin uzunluğundan kaynaklanmaktadır.
Cevap: Y (Yanlış)
Gece ve gündüz sürelerinin değişmesinin sebebi, dolanma düzleminin uzunluğu değil, yine o meşhur eksen eğikliğidir. Dünyamızın bu eğikliği yüzünden yıl içinde bazen Kuzey Yarım Küre, bazen de Güney Yarım Küre Güneş’e daha dönük olur ve bu da gündüzlerin uzayıp kısalmasına neden olur.
5) (….) Atmosferdeki su buharı miktarına, nem adı verilir.
Cevap: D (Doğru)
Bu temel bir tanım. Havadaki su buharına nem diyoruz. Hava durumu haberlerinde sık sık “nem oranı” ifadesini duyarız.
6) (….) Günlük sıcaklık farkları, rüzgârların oluşum sebeplerindendir.
Cevap: D (Doğru)
Harika! Rüzgâr, aslında yer değiştiren havadır. Hava, sıcaklık farklarından dolayı oluşan basınç farkları nedeniyle hareket eder. Her zaman yüksek basınç alanından (soğuk bölge) alçak basınç alanına (sıcak bölge) doğru eser.
7) (….) Hava olayları, günlük hayatı her zaman olumsuz etkiler.
Cevap: Y (Yanlış)
Bu cümlede “her zaman” kelimesine dikkat etmeliyiz. Fırtına, sel gibi hava olayları tabii ki olumsuzdur. Ama ekinlerin büyümesi için gereken yağmur veya içimizi ısıtan güneşli bir hava olumlu etkiler yaratır. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
8) (….) İklim; dar bir bölgede, uzun sürede değişen ortalama hava koşullarıdır.
Cevap: Y (Yanlış)
Çok yaklaştık ama küçük bir hata var! İklim, geniş bir bölgede ve çok uzun yıllar (30-35 yıl gibi) boyunca gözlemlenen hava olaylarının ortalamasıdır. “Dar bir bölgede” ve kısa sürede görülen hava olaylarına ise hava durumu deriz. Mesela “Ankara’da yarın hava karlı” bir hava durumudur, ama “İç Anadolu Bölgesi’nde yazlar sıcak ve kurak geçer” bir iklim özelliğidir.
9) (….) İçilebilir su kaynaklarının azalması, küresel iklim değişikliğinin sonuçlarındandır.
Cevap: D (Doğru)
Maalesef bu doğru ve çok üzücü bir gerçek. Küresel ısınma ve iklim değişikliği, kuraklığa, buzulların erimesine ve yağış düzeninin bozulmasına yol açarak temiz su kaynaklarımızı tehdit ediyor.
10) (….) Küresel iklim değişikliği, gelişmekte olan ülkeleri ilgilendiren bir durumdur.
Cevap: Y (Yanlış)
Küresel iklim değişikliği, adından da anlaşılacağı gibi “küresel” yani tüm dünyayı ilgilendiren bir sorundur. Sadece gelişmekte olan ülkeleri değil, gelişmiş ülkeler de dahil olmak üzere gezegenimizdeki bütün canlıları etkiler.
Ç. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruların doğru cevaplarını işaretleyiniz.
1) 20 Mayıs 2018’den, 20 Mayıs 2019’a kadar Güneş ışınları Ekvator çizgisine kaç kez dik olarak gelir?
A) 1
B) 2
C) 3
D) 4
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için Ekinoks tarihlerini hatırlamamız gerekiyor.
Adım 1: Güneş ışınlarının Ekvator’a dik geldiği özel tarihler vardır. Bu tarihlere Ekinoks (gece-gündüz eşitliği) denir.
Adım 2: Bir yılda iki Ekinoks tarihi bulunur:
- 21 Mart (İlkbahar Ekinoksu)
- 23 Eylül (Sonbahar Ekinoksu)
Adım 3: Soru bizden 20 Mayıs 2018 ile 20 Mayıs 2019 arasındaki, yani tam bir yıllık süreyi incelememizi istiyor. Bu bir yıllık döngü içerisinde hem 23 Eylül 2018 tarihini hem de 21 Mart 2019 tarihini yaşarız.
Adım 4: Bu durumda, Güneş ışınları bu bir yıllık sürede Ekvator’a tam 2 kez dik açıyla gelir.
Sonuç: Doğru cevap B seçeneğidir.
2) Türkiye, Kuzey yarım kürede; Avustralya ise Güney yarım kürede bulunmaktadır. Buna göre Dünya hangi konumdayken Türkiye’de yaz, Avustralya’da kış mevsimi yaşanır?
A) Türkiye: 2 – Avustralya: 4
B) Türkiye: 1 – Avustralya: 3
C) Türkiye: 3 – Avustralya: 1
D) Türkiye: 3 – Avustralya: 3
Çözüm:
Harika bir görsel analiz sorusu! Hadi şekli yorumlayalım.
Adım 1: Unutmayalım, bir yarım kürede yaz yaşanırken diğerinde kış yaşanır. Türkiye Kuzey Yarım Küre’de, Avustralya ise Güney Yarım Küre’de. Yani Türkiye’de yaz yaşandığı an, Avustralya’da kış yaşanıyor olmalı. Soru bizden bu anın hangi konumda gerçekleştiğini bulmamızı istiyor.
Adım 2: Görseldeki konumları inceleyelim. Dünyanın eksen eğikliğine dikkat edin.
- Konum 3: Bu konumda, Kuzey Yarım Küre’nin Güneş’e doğru eğik olduğunu görüyoruz. Bu, Güneş ışınlarının bu yarım küreye daha dik geldiği ve gündüzlerin daha uzun olduğu anlamına gelir. Yani Konum 3, Kuzey Yarım Küre için YAZ mevsimidir.
- Aynı anda (Konum 3’te), Güney Yarım Küre Güneş’ten uzağa doğru eğiktir. Bu da oraya ışınların daha eğik geldiği ve havanın daha soğuk olduğu anlamına gelir. Yani Konum 3, Güney Yarım Küre için KIŞ mevsimidir.
Adım 3: Soru bize “Türkiye’de yaz” ve “Avustralya’da kış” mevsiminin yaşandığı konumu soruyordu. Her iki durum da aynı anda, 3 numaralı konumda gerçekleşir.
Adım 4: Bu nedenle, tablodaki her iki ülkenin de altına “3” yazmamız gerekir.
Sonuç: Doğru cevap D seçeneğidir.
Umarım çözümler anlaşılır olmuştur. Unutmayın, Fen Bilimleri bol tekrar ve merakla öğrenilir. Başarılar dilerim!