Harika bir soru! Sevgili öğrencilerim, gelin bu enerji dönüşümleri ve çevre bilimi konusundaki soruları birlikte, adım adım çözelim. Görseldeki canlıları kullanarak bir ekosistemdeki ilişkileri anlamaya çalışacağız.
2) Verilen görselleri inceleyerek soruları cevaplayınız.
a) Yukarıdaki canlılardan bir besin ağı oluşturarak aşağıdaki alana oluşturduğunuz besin ağını çiziniz. Aşağıda verilen soruları çizmiş olduğunuz besin ağına göre cevaplayınız.
Haydi, görseldeki canlılarla mantıklı bir besin ağı oluşturalım. Besin ağını çizerken, okun ucu yiyen canlıyı, okun başlangıcı ise yenilen canlıyı gösterir. Bu, enerjinin akış yönünü belirtir. Çizim yapamayacağımız için bu ilişkileri metin olarak yazalım:
- Üretici Canlı (Kendi besinini kendi yapar): Çimen
- Otçullar (Sadece üreticilerle beslenirler): İnek, Çekirge, Tavşan
- Etçiller ve Hepçiller (Diğer tüketicilerle beslenirler): Kurbağa, Yılan, Kartal, İnsan
Bu bilgilere göre besin ağımızdaki olası besin zincirleri şunlar olabilir:
- Çimen → İnek → İnsan
- Çimen → Çekirge → Kurbağa → Yılan → Kartal
- Çimen → Tavşan → Yılan → Kartal
- Çimen → Tavşan → Kartal
- Çimen → Tavşan → İnsan
Gördüğünüz gibi, birçok besin zincirinin bir araya gelmesiyle bir besin ağı oluşur.
b) Oluşturduğunuz besin ağının ilk halkasını hangi canlı oluşturmaktadır? Nedenini açıklayınız.
Adım 1: Besin ağımızdaki tüm okların başlangıç noktasına bakalım. Bütün enerji akışı nereden başlıyor? Tabii ki Çimen‘den!
Adım 2: Nedenini açıklayalım. Besin zincirleri ve ağları her zaman bir üretici canlı ile başlar. Üreticiler, güneş ışığını kullanarak fotosentez yoluyla kendi besinlerini üreten canlılardır. Ekosistemdeki diğer tüm canlılar için enerji kaynağının temelini onlar oluşturur.
Sonuç: Besin ağının ilk halkasını Çimen oluşturur. Çünkü çimen bir üreticidir ve ekosisteme enerjinin girişini sağlar. Diğer tüm canlılar, doğrudan veya dolaylı olarak, çimenin ürettiği bu enerjiye bağımlıdır.
c) Oluşturduğunuz besin ağında bitkiler olmasaydı canlıların beslenme ilişkileri nasıl olurdu? Yorumlayınız.
Bu çok önemli bir soru! Gelin birlikte düşünelim.
Adım 1: Besin ağımızdaki bitki, yani üretici olan Çimen‘i ortadan kaldıralım.
Adım 2: Çimen ile beslenen otçul canlılara (birincil tüketicilere) ne olur? İnek, tavşan ve çekirge besin bulamazlar. Bu durumda ya açlıktan ölürler ya da besin bulabilecekleri başka yerlere göç etmek zorunda kalırlar. Kısacası, bu canlıların popülasyonları hızla azalır.
Adım 3: Peki otçullarla beslenen etçillere (ikincil ve üçüncül tüketicilere) ne olur? Otçullar ortadan kalkınca, kurbağa, yılan, kartal ve insan gibi canlılar da besin kaynaklarını kaybederler. Onlar da ya aç kalır ya da göç ederler.
Sonuç: Eğer besin ağında bitkiler (üreticiler) olmasaydı, tüm besin ağı çökerdi. Çünkü ekosistemin temel enerji kaynağı ortadan kalkmış olurdu. Bu durum, o ekosistemdeki yaşamın sona ermesi anlamına gelirdi.
ç) Oluşturduğunuz besin ağına göre tavşanın dokularında tespit edilen zararlı bir madde hangi canlının dokusunda daha çok birikmiş olabilir? Nedenini açıklayınız.
Bu sorunun cevabı “biyolojik birikim” dediğimiz çok ilginç bir olayda saklı.
Adım 1: Öncelikle besin ağımızda tavşanı kimlerin yediğine bakalım. Tavşanı; yılan, kartal ve insan yiyebilir.
Adım 2: Biyolojik birikim, zehirli veya zararlı maddelerin besin zincirinin alt basamaklarından üst basamaklarına doğru gidildikçe canlıların vücudunda birikme miktarının artması demektir. Şöyle düşünün: Bir yılan, hayatı boyunca sadece bir tane zehirli madde içeren tavşan yemez, belki onlarca yer. Her yediği tavşandaki zararlı madde, yılanın vücudunda birikir ve atılamaz.
Adım 3: Bu mantıkla, tavşanı yiyen canlılarda bu zararlı madde tavşandan daha fazla birikir. Besin zincirinin en tepesindeki canlıda ise birikim en yüksek seviyeye ulaşır. Bizim ağımızda tavşanı yiyen yılanı da yiyen bir kartal var. Bu durumda en üst basamaklardan biri kartaldır.
Sonuç: Tavşanın dokularındaki zararlı bir madde, onu yiyen Yılan, Kartal veya İnsan‘ın dokularında daha çok birikmiş olabilir. Özellikle besin piramidinin en üst basamağında yer alan Kartal‘da bu birikimin en fazla olması beklenir. Çünkü kartal, hem tavşanları hem de tavşan yiyen yılanları yiyerek bu zararlı maddeyi vücudunda daha fazla biriktirir.