8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları SDR Dİkey Yayınları Sayfa 141

Merhaba sevgili öğrencim, Fen Bilimleri dersimize hoş geldin!

Bugün “Madde ve Endüstri” ünitemizle ilgili çok güzel iki soru çözeceğiz. Bu sorular, maddelerin hâl değişimi sırasında ısı ile olan ilişkisini anlamamız için harika bir fırsat. Hazırsan, haydi birlikte adım adım bu soruları analiz edip çözelim!

Soru 1: Erime sıcaklığında bulunan 50 gram buzun, 100 °C’ta 50 gram su hâline gelene kadar ısıtılması sonucu oluşabilecek olan sıcaklık-zaman grafiğini, aşağıda verilen kareli alana çiziniz.

Çözüm:

Bu soruyu çözmek için olayı bölüm bölüm düşünmeliyiz. Elimizde ne var ve ne olmasını istiyoruz? Elimizde erime sıcaklığında, yani tam 0 °C‘ta bir buz kütlesi var. Amacımız ise onu ısıtarak 100 °C‘ta bir su haline getirmek. Haydi adımları takip edelim!

• Adım 1: Buzun Erimesi
  
  Soru bize buzun zaten erime sıcaklığında olduğunu söylüyor. Bu çok önemli bir ipucu! Buzun erime sıcaklığı 0 °C’tur. Bir madde hâl değiştirirken, örneğin buz erirken, sıcaklığı sabit kalır. Yani biz buza ısı vermeye başladığımızda, termometre hemen yükselmeye başlamaz. Verdiğimiz bütün ısı, buzun katı halden sıvı hale geçmesi için kullanılır. Bu süreç, son buz parçası eriyene kadar devam eder.
  
  Grafikte bu durumu nasıl göstereceğiz? Zaman ilerlerken (yatay eksen) sıcaklığın (dikey eksen) 0 °C’ta sabit kaldığı yatay bir çizgi çizeceğiz.
• Adım 2: Suyun Isınması
  
  Bütün buz eridiğinde elimizde ne olur? Artık 0 °C’ta bir miktar suyumuz var. Isı vermeye devam edersek ne olur? İşte şimdi suyun sıcaklığı artmaya başlar! Verdiğimiz ısı, suyun sıcaklığını 0 °C’tan yavaş yavaş yükseltir. Soru bizden 100 °C’a kadar ısıtmamızı istiyor.
  
  Grafikte bu durumu nasıl göstereceğiz? Zaman ilerledikçe sıcaklığın da 0 °C’tan 100 °C’a doğru düzgün bir şekilde arttığı eğimli bir doğru çizeceğiz.
• Adım 3: Grafiği Birleştirelim
  
  Şimdi bu iki adımı birleştirelim. Grafiğimizin dikey ekseni Sıcaklık (°C), yatay ekseni ise Zaman olacak.
  1. Grafik, 0 °C noktasından başlayacak.
  2. Önce, buz erirken sıcaklık sabit kalacağı için 0 °C’ta bir süre yatay olarak ilerleyecek.
  3. Tüm buz suya dönüştükten sonra, sıcaklık 100 °C’a ulaşana kadar yukarı doğru eğimli bir şekilde artacak.

Önemli Not: Eğer soru bizden suyu kaynatmamızı da isteseydi, 100 °C’a ulaştıktan sonra su buharlaşmaya başlayacağı için grafikte tekrar yatay bir çizgi olurdu. Ama soru sadece 100 °C’taki su haline gelene kadar dediği için orada duruyoruz.

Grafiğin çizilmiş hali yaklaşık olarak şöyle görünmelidir:

Soru 2: Aşağıda verilen hâl değişim olaylarını ısı alan ve ısı veren olma durumlarına göre değerlendirerek karşılarındaki boşluğa “✓” işareti koyunuz.

Çözüm:

Harika bir soru daha! Bu soruyu çözmeden önce küçük bir hatırlatma yapalım.

• Isı Alan (Endotermik) Olaylar: Maddenin gerçekleşmesi için çevresinden ısıya ihtiyaç duyduğu olaylardır. Bu olaylar çevreyi soğutur. Erime, buharlaşma ve süblimleşme ısı alan olaylardır. Düşünsene, dondurmanın erimesi için ısı alması gerekir, değil mi? Ya da elimize döktüğümüz kolonya buharlaşırken elimizden ısı aldığı için serinlik hissederiz.
• Isı Veren (Ekzotermik) Olaylar: Maddenin gerçekleşirken çevresine ısı yaydığı olaylardır. Bu olaylar çevreyi ısıtır. Donma, yoğuşma ve kırağılaşma ısı veren olaylardır. Örneğin, su donarken sahip olduğu ısıyı dışarı verir. Ya da kışın camların buğulanması (yoğuşma) sırasında dışarıya ısı verilir.

Şimdi bu bilgilerle tablomuzu dolduralım.

Gerçekleşen Olay

Güneşte bırakılan karpuzun bir miktar soğuması

Kolonyanın buharlaşması

Suyun donması

Çamaşırların kuruması

Buzdolabına bırakılan yiyeceklerin soğuması

Dondurmanın erimesi

Buzdolabından çıkarılan kavanozun dış yüzeyinde su damlacıklarının oluşması

Yemeklerin pişmesi

Yağmurun yağması

Haydi her bir olayı tek tek inceleyelim ve tablomuzu dolduralım:

• Güneşte bırakılan karpuzun bir miktar soğuması: Karpuzun yüzeyindeki su buharlaşır. Buharlaşma, çevreden ısı alan bir olaydır. Su, buharlaşmak için gereken ısıyı karpuzdan alır ve bu yüzden karpuz serinler. (Isı Alan ✓)
• Kolonyanın buharlaşması: Kolonya sıvı halden gaz hale geçer, yani buharlaşır. Buharlaşma ısı alan bir olaydır. Elimizden ısı aldığı için serinlik hissederiz. (Isı Alan ✓)
• Suyun donması: Su, sıvı halden katı hale (buz) geçer. Donma olayı sırasında madde dışarıya ısı veren bir olaydır. (Isı Veren ✓)
• Çamaşırların kuruması: Islak çamaşırların üzerindeki su buharlaşır. Buharlaşma ısı alan bir olaydır. (Isı Alan ✓)
• Buzdolabına bırakılan yiyeceklerin soğuması: Yiyecekler, soğumak için içlerindeki ısıyı buzdolabının soğuk ortamına verirler. Yani bu bir ısı verme olayıdır. (Isı Veren ✓)
• Dondurmanın erimesi: Dondurma katı halden sıvı hale geçer. Erime, çevreden ısı alan bir olaydır. (Isı Alan ✓)
• Buzdolabından çıkarılan kavanozun dış yüzeyinde su damlacıklarının oluşması: Bu olayın adı yoğuşmadır. Havadaki su buharı, soğuk kavanozun yüzeyine çarpınca sıvı hale geçer. Yoğuşma, dışarıya ısı veren bir olaydır. (Isı Veren ✓)
• Yemeklerin pişmesi: Yemeğin pişmesi için ona ocaktan veya fırından sürekli ısı vermemiz gerekir. Yemek bu ısıyı alır. Dolayısıyla ısı alan bir olaydır. (Isı Alan ✓)
• Yağmurun yağması: Yağmur, atmosferdeki su buharının yoğuşarak su damlaları haline gelmesiyle oluşur. Yoğuşma, dışarıya ısı veren bir olaydır. (Isı Veren ✓)

İşte doldurulmuş tablomuz:

Umarım bu açıklamalar konuyu daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Unutma, Fen Bilimleri etrafımızdaki dünyayı anlamanın en eğlenceli yoludur! Başarılar dilerim!