8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları SDR Dİkey Yayınları Sayfa 130

Merhaba sevgili öğrencim, harika bir soruyla karşı karşıyayız! Bu tür deney soruları, bilimsel düşünme becerimizi geliştirmek için çok önemlidir. Gel, birlikte bu üç deneyi adım adım inceleyelim ve nerede hata yapıldığını bulalım.

Soru: Yukarıda üç farklı deney ve bu deneylerin açıklamalarına yer verilmiştir. Buna göre hangi deney ya da deneylerin açıklamasında hata yapılmıştır? Hata veya hataların nedenini aşağıda verilen noktalı alana yazınız.

Öncelikle, bir deneydeki değişkenleri hatırlayalım, olur mu?

• Bağımsız Değişken: Deneyde bizim bilerek değiştirdiğimiz şeydir. “Acaba bunu değiştirirsem ne olur?” diye sorduğumuz değişkendir.
• Bağımlı Değişken: Bağımsız değişkene bağlı olarak değişen, bizim gözlemlediğimiz veya ölçtüğümüz sonuçtur.
• Kontrol Değişkeni (Sabit Tutulan Değişken): Deneyin sonucunu etkilememesi için aynı tuttuğumuz, değiştirmediğimiz her şeydir.

Şimdi bu bilgilerle deneyleri tek tek inceleyelim.

Adım 1: I. Deneyin İncelenmesi

Bu deneyde iki kapta da su var. İlk sıcaklıkları da aynı, ikisi de 20 °C. Özdeş ısıtıcılarla eşit süre ısıtılıyorlar, yani aldıkları ısı miktarı da aynı. Peki, ne farklı? Birinde 100 g su, diğerinde 300 g su var. Yani biz bu deneyde sadece su miktarını değiştirerek son sıcaklığın nasıl değiştiğini gözlemlemek istiyoruz.

• Bağımsız Değişken (Bizim değiştirdiğimiz): Su miktarı. (Açıklamada doğru yazılmış.)
• Bağımlı Değişken (Gözlemlediğimiz sonuç): Son sıcaklık. (Açıklamada doğru yazılmış.)
• Kontrol Değişkeni (Aynı tuttuklarımız): Verilen ısı, sıvının cinsi (su), ilk sıcaklık. (Açıklamada doğru yazılmış.)

Sonuç olarak, I. deneyin açıklaması tamamen doğrudur.

Adım 2: II. Deneyin İncelenmesi

Bu deneyde iki kapta da zeytinyağı var. Yani sıvıların cinsi aynı. İlk sıcaklıkları da aynı, ikisi de 20 °C. Özdeş ısıtıcılarla eşit süre ısıtılıyorlar, yani aldıkları ısı miktarı da aynı. Peki, ne farklı? Birinde 100 g zeytinyağı, diğerinde 50 g zeytinyağı var. Yani bu deneyde de sadece sıvı miktarını değiştirerek son sıcaklığın nasıl değişeceğini gözlemliyoruz.

• Bağımsız Değişken (Bizim değiştirdiğimiz): Sıvının miktarı (100 g ve 50 g).
• Açıklamadaki Bağımsız Değişken: Sıvının cinsi. İşte burada bir hata var! Çünkü her iki kapta da zeytinyağı var, sıvının cinsi değiştirilmemiş, sabit tutulmuştur.
• Bağımlı Değişken (Gözlemlediğimiz sonuç): Son sıcaklık. (Açıklamada doğru yazılmış.)
• Kontrol Değişkeni (Aynı tuttuklarımız): Verilen ısı, ilk sıcaklık, sıvının cinsi.

Gördüğün gibi, II. deneyin açıklamasında bağımsız değişken yanlış belirtilmiştir. Bu yüzden bu açıklama hatalıdır.

Adım 3: III. Deneyin İncelenmesi

Bu deneye bakalım. İki kapta da 100 g sıvı var, yani miktarları aynı. İlk sıcaklıkları da aynı, ikisi de 10 °C. Özdeş ısıtıcılarla eşit süre ısıtılıyorlar, yani aldıkları ısı miktarı da aynı. Peki, ne farklı? Birinde su, diğerinde zeytinyağı var. Demek ki bu deneyde farklı cins sıvıların son sıcaklıklarının nasıl değiştiğini gözlemlemek istiyoruz.

• Bağımsız Değişken (Bizim değiştirdiğimiz): Sıvının cinsi (su ve zeytinyağı). (Açıklamada doğru yazılmış.)
• Bağımlı Değişken (Gözlemlediğimiz sonuç): Son sıcaklık.
• Açıklamadaki Bağımlı Değişken: Verilen ısılar. Burada da bir hata yapılmış! “Verilen ısılar” bizim kontrol ettiğimiz, sabit tuttuğumuz bir değişkendir, deneyin sonucu değildir. Deneyin sonucu, yani bağımlı değişken, “son sıcaklık” olmalıydı.
• Kontrol Değişkeni (Aynı tuttuklarımız): Sıvı miktarı, ilk sıcaklık, verilen ısı.

Bu durumda, III. deneyin açıklamasında da bağımlı değişken yanlış belirtilmiştir. Bu yüzden bu açıklama da hatalıdır.

Sonuç ve Açıklama

Toparlayacak olursak, II. ve III. deneylerin açıklamalarında hatalar bulduk. Şimdi bu hataları ve nedenlerini istenen alana yazalım.

II. ve III. numaralı deneylerin açıklamalarında hata yapılmıştır.

Hataların Nedeni:

• II. Deneydeki Hata: Bu deneyde değiştirilen değişken (bağımsız değişken) sıvıların miktarıdır (100 g ve 50 g). Ancak açıklamada bağımsız değişken olarak “sıvının cinsi” yazılmıştır. Oysa her iki kapta da zeytinyağı olduğu için sıvının cinsi kontrol edilen (sabit tutulan) değişkendir.
• III. Deneydeki Hata: Bu deneyde bağımsız değişkene (sıvının cinsine) bağlı olarak değişen sonuç (bağımlı değişken) “son sıcaklık” olmalıdır. Ancak açıklamada bağımlı değişken olarak “verilen ısılar” yazılmıştır. Oysa özdeş ısıtıcılarla eşit süre ısıtıldığı için “verilen ısılar” kontrol edilen (sabit tutulan) değişkendir.