Merhaba sevgili öğrencim! Fen Bilimleri dersimize hoş geldin. Gönderdiğin görseldeki soruları senin için bir öğretmen gözüyle analiz ettim ve şimdi adım adım, kolayca anlayacağın bir dille çözeceğim. Hazırsan başlayalım!
12) Aşağıda K ve L kaplarında eşit sıcaklıkta sıvılar bulunmaktadır. Kaplar özdeş ısıtıcılar ile eşit süre ısıtıldığında kaplardaki sıvıların son sıcaklıkları eşit olduğuna göre;
I. Sıvılardan eşit miktarda alınmış ise kaplardaki sıvılar aynı cinstir.
II. L kabındaki sıvının kütlesi, K kabındaki sıvıdan fazla ise L kabındaki sıvının öz ısısı daha küçüktür.
III. Sıvıların son sıcaklıklarının eşit olması, kütlelerinin kesinlikle eşit olmasından kaynaklanmaktadır.
Yukarıda verilen ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) I ve III
Çözüm:
Haydi bu soruyu adım adım birlikte inceleyelim. Bu tür sorularda en önemli yardımcımız meşhur formülümüz: Q = m • c • ΔT
Unutma, bu formülde:
- Q: Maddeye verilen ısı miktarı
- m: Maddenin kütlesi
- c: Maddenin öz ısısı (ayırt edici bir özellik)
- ΔT: Sıcaklık değişimi demektir.
Adım 1: Sorudaki bilgileri formülümüze göre yorumlayalım.
Soruda bize “özdeş ısıtıcılar ile eşit süre ısıtıldığı” söyleniyor. Bu, K ve L kaplarına verilen ısıların (Q) eşit olduğu anlamına gelir. Yani, QK = QL.
Ayrıca, sıvıların ilk sıcaklıkları da son sıcaklıkları da eşitmiş. Bu da sıcaklık değişimlerinin (ΔT) eşit olduğu anlamına gelir. Yani, ΔTK = ΔTL.
Adım 2: Formülü düzenleyelim.
Eğer her iki kap için de Q ve ΔT değerleri eşitse, formülümüzdeki m • c çarpımlarının da birbirine eşit olması gerekir. Yani: mK • cK = mL • cL. İşte bütün sır bu eşitlikte gizli!
Adım 3: Şimdi öncülleri tek tek bu eşitliğe göre değerlendirelim.
- I. Sıvılardan eşit miktarda alınmış ise kaplardaki sıvılar aynı cinstir.
“Eşit miktar” yani kütleler eşitse (mK = mL), yukarıdaki eşitliğin sağlanabilmesi için öz ısıların da (cK = cL) eşit olması gerekir. Öz ısı, maddeler için ayırt edici bir özellik olduğundan, öz ısıları aynı olan bu sıvılar aynı cinstir. Dolayısıyla bu ifade doğrudur.
- II. L kabındaki sıvının kütlesi, K kabındaki sıvıdan fazla ise L kabındaki sıvının öz ısısı daha küçüktür.
Eğer L’nin kütlesi daha fazlaysa (mL > mK), eşitliğin (mK • cK = mL • cL) bozulmaması için L’nin öz ısısının daha küçük olması gerekir (cL< cK). Tıpkı bir tahterevalli gibi düşünebilirsin; ağır olan tarafın merkeze daha yakın oturması gerekir. Bu ifade de matematiksel olarak doğrudur.
- III. Sıvıların son sıcaklıklarının eşit olması, kütlelerinin kesinlikle eşit olmasından kaynaklanmaktadır.
Bu ifadede “kesinlikle” kelimesi çok önemli. Az önce II. öncülde ne ispatladık? Kütleler farklı (mL > mK) ve öz ısılar da farklı (cL< cK) olduğunda da son sıcaklıklar eşit olabiliyor. Demek ki kütlelerin kesinlikle eşit olması gibi bir zorunluluk yok. Bu ifade yanlıştır.
Sonuç:
Gördüğümüz gibi I. ve II. ifadeler doğruyken, III. ifade yanlıştır. Bu yüzden doğru cevabımız C şıkkıdır.
13) Aşağıda verilenlerden hangisi buharlaşma ısısının birimidir?
A) g/cal
B) J/cal
C) cal/g
D) g/J
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu soru temel bir tanım ve birim bilgisi gerektiriyor. Hadi hatırlayalım.
Adım 1: Buharlaşma ısısı nedir?
Buharlaşma ısısı (Lb), kaynama sıcaklığındaki 1 gram sıvının, sıcaklığı hiç değişmeden tamamen gaz hâle geçmesi için verilmesi gereken ısı miktarıdır. Kısacası, “1 gram maddeyi buharlaştırmak için ne kadar enerji gerekir?” sorusunun cevabıdır.
Adım 2: Tanımdan birimi çıkaralım.
Tanımda ne dedik? “Gram başına gereken ısı (enerji) miktarı”. Enerji birimleri kalori (cal) veya Joule (J) olabilir. Kütle birimi ise genellikle gram (g) kullanılır. Öyleyse birimimiz Enerji / Kütle şeklinde olmalıdır.
Adım 3: Şıkları inceleyelim.
- A) g/cal → Kütle / Enerji. Bu tam tersi, yanlış.
- B) J/cal → Enerji / Enerji. Bu birimsiz bir oran olur, yanlış.
- C) cal/g → Enerji / Kütle. İşte aradığımız birim bu!
- D) g/J → Kütle / Enerji. Bu da tersi, yanlış.
Sonuç:
Buharlaşma ısısının birimi kalori/gram (cal/g) veya Joule/gram (J/g) olabilir. Şıklarda C) cal/g seçeneği doğru olarak verilmiştir.
14) Aşağıda kimya endüstrisi ile ilgili verilenlerden hangisi yanlıştır?
A) Ürün çeşitliliği oldukça fazladır.
B) Kullanılan ham maddelerin %70’i ithal edilmektedir.
C) Girişimcilerin çoğu büyük şehirlerdedir.
D) Genetik mühendisleri bu alanda çalışmaktadır.
Çözüm:
Bu soru, kimya endüstrisi hakkındaki genel kültürümüzü ölçüyor. Bazen fen bilimleri, günlük hayatla ve diğer bilim dallarıyla iç içedir. Şıkları tek tek düşünelim.
Adım 1: Şıkları analiz edelim.
- A) Ürün çeşitliliği oldukça fazladır: Kimya endüstrisi; ilaç, gübre, boya, plastik, deterjan, kozmetik gibi sayısız ürün üretir. Dolayısıyla ürün çeşitliliği gerçekten çok fazladır. Bu ifade doğru.
- B) Kullanılan ham maddelerin %70’i ithal edilmektedir: Türkiye, özellikle petrol ve doğal gaz gibi kimya endüstrisinin temel ham maddeleri açısından dışa bağımlı bir ülkedir. Bu nedenle ham maddelerin büyük bir kısmının ithal edilmesi (yurt dışından alınması) çok mantıklı bir ifadedir. Bu ifade doğru kabul edilir.
- C) Girişimcilerin çoğu büyük şehirlerdedir: Sanayi tesisleri, üniversiteler, araştırma merkezleri ve pazar genellikle büyük şehirlerde yoğunlaşmıştır. Bu yüzden kimya endüstrisindeki girişimcilerin de çoğunlukla bu şehirlerde olması beklenir. Bu ifade doğru.
- D) Genetik mühendisleri bu alanda çalışmaktadır: Şimdi burada duralım. Kimya endüstrisinde kimler çalışır? Genellikle kimyagerler ve kimya mühendisleri. Genetik mühendisleri ise daha çok canlıların genetik yapıları, DNA’ları ile ilgilenirler. Onların çalışma alanı biyoteknoloji, tıp ve tarım gibi alanlardır. Kimya endüstrisi ile doğrudan bir bağları yoktur. Bu ifade yanlış görünüyor.
Sonuç:
Kimya endüstrisi ile doğrudan ilgili olmayan meslek grubu genetik mühendisliğidir. Bu nedenle yanlış olan ifade D şıkkıdır.
15) Petrokimya sanayisi dünya’da hızla gelişirken Türkiye bu gelişmelere bigâne (ilgisiz) kalamazdı. Türkiye’de bir petrokimya sanayisi kurulması lüzumunu ilk defa Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) duyurmuştur. Dünyadaki gelişmelerin yakından izlenmesi sayesinde konuya tam zamanında ilgi gösterilmiştir. 1963 yılı başlarında TPAO içinde bir petrokimya şubesi kurularak ön proje hazırlanmasına geçilmiş, 01.04.1965’te ise Türkiye’de bu sanayi ihtiyacını gerçekleştirmek üzere PETKİM Petrokimya A.Ş. kurulmuştur. Daha dünyada bile 1950 yılında gelişmeye başlayan bir sanayinin 1963’te Türkiye’de ele alınmış olması çok önemli bir husustur. Türkiye’ye bazı sanayi dallarının 100 yılda bile gelemediği (soda sanayi gibi) unutulmamalıdır.
Yukarıda verilen paragrafa göre aşağıda verilenlerden hangisi söylenebilir?
A) Türkiye kimya sektörü alanındaki gelişmelerden uzak kalmıştır.
B) Türkiye bazı sanayi kuruluşlarının kurulmasında dünyaya öncülük etmiştir.
C) Dünyada kimya sektörünün gelişimi 1900’lü yılların başlarıdır.
D) Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı, petrokimya alanında Türkiye’de öncü kuruluştur.
Çözüm:
Bu bir okuduğunu anlama sorusu. Paragrafı dikkatlice okuyup, şıklardan hangisini paragraftan çıkarabileceğimizi bulmalıyız.
Adım 1: Paragrafın ana fikrini bulalım.
Paragraf bize, dünyada gelişen petrokimya sanayisine Türkiye’nin ilgisiz kalmadığını, TPAO‘nun bu gerekliliği ilk kez dile getirdiğini ve bu öncülükle PETKİM‘in kurulduğunu anlatıyor. Yani TPAO, Türkiye için bu alanda bir ilki başlatmış.
Adım 2: Şıkları paragrafa göre kontrol edelim.
- A) Türkiye kimya sektörü alanındaki gelişmelerden uzak kalmıştır: Paragrafta tam tersi söyleniyor. “gelişmelere bigâne (ilgisiz) kalamazdı” ve “gelişmelerin yakından izlenmesi sayesinde” deniyor. Yani uzak kalmamış, takip etmiş. Bu yanlış.
- B) Türkiye bazı sanayi kuruluşlarının kurulmasında dünyaya öncülük etmiştir: Paragrafta, dünyada 1950’de başlayan bir gelişmenin Türkiye’ye 1963’te geldiği yazıyor. Yani dünyayı takip etmişiz, öncülük etmemişiz. Bu yanlış.
- C) Dünyada kimya sektörünün gelişimi 1900’lü yılların başlarıdır: Paragrafta petrokimya sanayisinin dünyada 1950’li yıllarda gelişmeye başladığı belirtiliyor, 1900’lü yıllarla ilgili bir bilgi yok. Bu yüzden bunu paragraftan çıkaramayız. Bu yanlış.
- D) Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı, petrokimya alanında Türkiye’de öncü kuruluştur: Paragrafta “petrokimya sanayisi kurulması lüzumunu ilk defa Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) duyurmuştur” diyor. Bir şeyi ilk defa yapan, o konuda “öncü” demektir. Bu ifade paragraftaki bilgiyle birebir örtüşüyor. Bu doğru.
Sonuç:
Paragrafa göre söyleyebileceğimiz tek şey, TPAO’nun Türkiye’de petrokimya alanında öncü bir rol oynadığıdır. Cevap D şıkkıdır.
Umarım açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Anlamadığın bir yer olursa çekinmeden sorabilirsin. Başarılar dilerim!