Merhaba sevgili öğrencim. Ben senin Fen Bilimleri öğretmeninim. Seninle birlikte 2. Ünite olan “DNA ve Genetik Kod” ünitesine ait ölçme ve değerlendirme çalışmalarını adım adım inceleyip çözeceğiz. Hazırsan başlayalım!
Bu sayfada iki bölüm var. **A Bölümü** klasik sorulardan (açıklama yapmamız gereken), **B Bölümü** ise boşluk doldurma sorularından oluşuyor. Hepsini senin için tek tek açıklayacağım.
—
A. Aşağıdaki soruların cevaplarını defterinize yazınız.
1) Kromozom kavramını açıklayınız.
Çözüm:
Hücre bölünmesi sırasında DNA kısalıp kalınlaşır ve etrafı özel bir protein kılıfla kaplanır. DNA’nın bu protein kılıfla paketlenmiş haline kromozom denir.
İpucu: Bunu bir ipliğin (DNA) makaraya sarılıp düzenli hale gelmesi gibi düşünebilirsin.
2) DNA’nın yapısını bir model üzerinde gösteriniz. (Sözel olarak tarif edelim)
Çözüm:
DNA, çift zincirli sarmal (yangın merdiveni gibi) bir yapıya sahiptir.
- Merdivenin yan kollarında: Fosfat ve Deoksiriboz Şekeri bulunur.
- Merdivenin basamaklarında: Organik Bazlar bulunur. (Adenin karşısına Timin, Guanin karşısına Sitozin gelir.)
3) DNA kendini nasıl eşler? Açıklayınız.
Çözüm:
DNA eşlenmesi hücre bölünmesinden önce gerçekleşir. Adımları şöyledir:
Adım 1: DNA’nın çift zincirli yapısı bir fermuar gibi açılır.
Adım 2: Sitoplazmada serbest halde bulunan nükleotidler çekirdeğe girer.
Adım 3: Açılan zincirlerdeki boş kısımlara uygun nükleotidler yerleşir (Adenin-Timin, Guanin-Sitozin).
Adım 4: Sonuçta birbirinin aynısı iki yeni DNA molekülü oluşur.
4) Genotip ve fenotip kavramlarını açıklayınız.
Çözüm:
Genotip: Canlının sahip olduğu genlerin toplamıdır (Genetik yapı). Örneğin: “Aa”, “BB” gibi harflerle gösterdiğimiz yapı.
Fenotip: Genotipin ve çevrenin etkisiyle ortaya çıkan dış görünüştür. Örneğin: Mavi gözlü olmak, uzun boylu olmak.
5) Akraba evliliklerinin genetik sonuçları nelerdir? Açıklayınız.
Çözüm:
Akrabaların genetik yapıları birbirine benzerdir. Bu yüzden çekinik genlerle taşınan kalıtsal hastalıkların (orak hücreli anemi vb.) çocuklarda ortaya çıkma ihtimali, akraba evliliklerinde daha yüksektir. Sakat veya hasta çocuk doğma riski artar.
6) Mutasyon ve modifikasyon kavramlarını açıklayınız.
Çözüm:
Mutasyon: DNA’nın yapısında meydana gelen ani değişimlerdir (Radyasyon, kimyasallar vb. sebep olur). Kalıcı olabilir. Örnek: Altı parmaklılık, Van kedisinin gözleri.
Modifikasyon: Çevre etkisiyle genlerin işleyişinde meydana gelen değişimlerdir. Kalıtsal değildir. Örnek: Güneşte tenin bronzlaşması, spor yapanın kaslanması.
7) Adaptasyon kavramını açıklayınız.
Çözüm:
Canlıların yaşadıkları çevreye uyum sağlayarak yaşama ve üreme şanslarını artıran kalıtsal özellikler kazanmasına adaptasyon denir.
Örnek: Bukalemunun renk değiştirmesi, kaktüslerin su depo etmesi.
8) Doğal ve yapay seçilim nedir? Açıklayınız.
Çözüm:
Doğal Seçilim: Doğadaki şartlara uyum sağlayan canlıların hayatta kalması, uyum sağlayamayanların yok olmasıdır. (Güçlü olanın hayatta kalması).
Yapay Seçilim: İnsanların, istedikleri özellikteki bitki veya hayvanları seçip yetiştirerek çoğaltmasıdır. (Daha çok süt veren ineklerin seçilmesi gibi).
9) Biyoteknolojik çalışmaların olumlu ve olumsuz yönleri nelerdir? Açıklayınız.
Çözüm:
Olumlu Yönleri: Yeni ilaç ve aşıların üretilmesi, besin değeri yüksek gıdalar, hastalıklara dirençli bitkiler.
Olumsuz Yönleri: Alerjik reaksiyonlar, doğal dengenin bozulması, biyolojik silah üretimi riski.
10) Biyoteknolojinin gıda üretimi ve hayvancılık uygulamaları nelerdir?
Çözüm:
Raf ömrü uzun sebze-meyve üretimi, besin değeri artırılmış gıdalar (GDO), daha çok et ve süt veren hayvan ırklarının geliştirilmesi.
—
B. Aşağıda çerçeve içerisinde bazı ifadeler verilmiştir. Bu ifadelerden uygun olanları kullanarak cümlelerde boş bırakılan yerleri doldurunuz.
Kelimelerimiz: baskın, alel, çift, çekinik, varyasyon, deoksiriboz şeker, babadan, anneden, gen tedavisi, değildir, klonlama, yoğurt.
1) Fosfat, organik baz ve …………………………………………. bir araya gelerek nükleotid yapılarını oluşturur.
Cevap:deoksiriboz şeker
Açıklama: Bir nükleotid 3 parçadan oluşur: Fosfat + Şeker + Organik Baz.
2) DNA, …………………………………………. zincirli sarmal yapıya sahiptir.
Cevap:çift
Açıklama: DNA, karşılıklı iki iplikten (zincirden) oluşur.
3) Karakterlerin oluşmasını sağlayan DNA birimine …………………………………………. adı verilir.
Cevap:alel
Açıklama: Normalde bu tanım “Gen” için kullanılır ancak kutucuklarda “Gen” kelimesi yok. Genlerin farklı şekillerine (örneğin mavi göz geni, kahverengi göz geni) “Alel” denir ve kutudaki en uygun ifade budur.
4) Her durumda etkisini gösterebilen alellere …………………………………………. alel adı verilir.
Cevap:baskın
Açıklama: Baskın (dominant) genler, yanındaki gen ne olursa olsun kendi özelliğini gösterir. Büyük harfle (A) gösterilir.
5) İnsanlarda çocuğun cinsiyetini belirleyen …………………………………………. gelen kromozomdur.
Cevap:babadan
Açıklama: Anneden sadece X kromozomu gelir. Babadan X gelirse kız, Y gelirse erkek olur. Yani cinsiyeti baba belirler.
6) Modifikasyonlar kalıtsal …………………………………………. .
Cevap:değildir
Açıklama: Modifikasyonlar sadece o canlıyı etkiler, yavrularına geçmez (Örneğin kas yapan babanın çocuğunun kaslı doğmaması).
7) Tür içerisindeki çeşitlilik …………………………………………. olarak adlandırılır.
Cevap:varyasyon
Açıklama: Aynı türe ait canlıların farklı özellikler göstermesine (insanların farklı göz renkleri olması gibi) varyasyon denir.
8) Biyoteknolojinin ilk uygulamalarına …………………………………………. yapımı örnek gösterilebilir.
Cevap:yoğurt
Açıklama: Sütten yoğurt, peynir veya sirke yapımı gibi mayalanma olayları geleneksel biyoteknolojidir.
9) Bir canlı ya da bir özelliğin kopyasının üretilmesine …………………………………………. denir.
Cevap:klonlama
Açıklama: Genetik kopyalama işlemine klonlama denir (Meşhur koyun Dolly gibi).
10) Zararlı genleri etkisiz hâle getirmek ve tedavi etmek amacı ile tedavi edici genlerin hastalara aktarılmasına …………………………………………. denir.
Cevap:gen tedavisi
Açıklama: Hastalıklı genlerin düzeltilmesi veya yerine sağlıklı gen konulması işlemidir.
Başarılar dilerim! Anlamadığın bir yer olursa sormaktan çekinme.