Harika bir soru! Hadi gel, 8. sınıf Fen Bilimleri dersimizin en keyifli konularından biri olan “DNA ve Genetik Kod” ünitesindeki bu kavram haritasını birlikte adım adım çözelim. Bu tür sorular, bilgimizi ölçerken aynı zamanda bir bulmaca çözüyormuşuz gibi hissettirir.
Soru: Aşağıda verilen kavram haritasındaki ifadeleri en soldaki ifadeden başlayarak okuyunuz. İfadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğuna karar vererek doğru çıkışı bulunuz.
Şimdi bu haritadaki yolu bulmak için birer birer ifadeleri inceleyelim ve doğru mu yanlış mı olduğuna karar verelim. Hazır mısın?
Adım 1
İlk ifademiz en solda, en başta yer alıyor: “Genetik mühendisliği, DNA üzerinde yapılan değişiklikler ile ilgilenir.”
Bu ifadeyi düşünelim. Genetik mühendisliği neydi? Canlıların genetik yapısını, yani DNA’sını değiştirerek onlara yeni özellikler kazandırma bilimiydi. Örneğin, bir bitkinin soğuğa daha dayanıklı olması için genleriyle oynamak gibi. Dolayısıyla bu ifade, genetik mühendisliğinin tam tanımını yapıyor.
Bu yüzden bu ifade DOĞRU (D).
Şimdi haritada D okunu takip etmemiz gerekiyor.
Adım 2
D okunu takip ettiğimizde karşımıza şu ifade çıkıyor: “Biyoteknolojik uygulamalar 2000’li yıllarda kullanıma başlanmıştır.”
Hmm, bu ifade üzerinde biraz düşünelim. Biyoteknoloji, canlıları veya onların bileşenlerini kullanarak ürünler elde etmek demekti. Modern biyoteknoloji (gen aktarımı gibi) daha yeni olsa da, aslında insanlar binlerce yıldır biyoteknolojiyi kullanıyor. Mesela, sütten yoğurt veya peynir yaparken bakterileri kullanıyoruz. Hamurun mayalanması da bir biyoteknoloji örneğidir. Bunlar 2000’li yıllardan çok çok daha eski uygulamalar, değil mi?
Bu nedenle bu ifade YANLIŞ (Y).
Şimdi haritada bu ifadeden çıkan Y okunu takip edeceğiz.
Adım 3
Y okunu takip ettiğimizde son durağımıza geliyoruz: “Klonlama genetik mühendisliğinin çalışma alanıdır.”
Klonlama, bir canlının genetik olarak birebir kopyasının oluşturulmasıdır. Hatırlarsan, ilk klonlanan memeli olan koyun Dolly’den bahsetmiştik. Bu işlem, hücre çekirdeği aktarımı gibi çok karmaşık genetik müdahaleler gerektirir. Bu müdahaleler de tam olarak genetik mühendisliğinin işidir. Yani genetik mühendisleri klonlama üzerine çalışmalar yaparlar.
Dolayısıyla bu ifade de kesinlikle DOĞRU (D).
Bu ifadeden çıkan D okunu takip ettiğimizde sonuca ulaşıyoruz.
Sonuç:
İfadeleri sırasıyla D, Y ve D olarak değerlendirdik. Bu yolu takip ettiğimizde haritanın bizi 3. Çıkış‘a götürdüğünü görüyoruz.
Gördüğün gibi, bildiğimiz konuları adım adım ve dikkatlice değerlendirince doğru sonuca ulaşmak hiç de zor değil. Aferin!