Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün sizlerle birlikte “Enerji Dönüşümleri ve Çevre Bilimi” ünitemizdeki “Suyun Etkisi” etkinliğini ve değerlendirme sorusunu inceleyeceğiz. Bu etkinlikler, bitkilerin yaşamı için suyun ve ışığın ne kadar önemli olduğunu anlamamıza yardımcı olacak. Haydi, gelin soruları adım adım birlikte çözelim ve mantığını kavrayalım.
Etkinlik 6-4: Suyun Etkisi
Soru: Neler Gözlemlediniz? Bitkilerin gelişimlerinde ne gibi bir değişiklik oldu? Bu değişikliğin sebebini arkadaşlarınız ile tartışınız.
Bu soruyu cevaplamak için öncelikle deneyin nasıl yapıldığını hatırlayalım. İki tane birbirinin aynısı (özdeş) saksı bitkisi aldık. Birini 4 günde bir düzenli olarak suladık, diğerine ise sadece bir kere çok az su verip 20 gün boyunca kendi haline bıraktık. İşte bu deneyin sonunda gözlemleyeceğimiz sonuçlar ve açıklaması:
Çözüm:
Adım 1: Gözlemlerimizi Belirleyelim
- 1 Numaralı Bitki (Düzenli Sulanan): Bu bitkimiz 20 gün boyunca canlılığını korur, yaprakları yeşil ve sağlıklı görünür. Hatta yeni yapraklar çıkararak büyümeye devam edebilir. Kısacası, sağlıklı bir gelişim gösterir.
- 2 Numaralı Bitki (Az Sulanan): Bu bitkimiz ise zamanla solmaya başlar. Yaprakları önce pörsür, sonra sararır ve en sonunda kuruyarak dökülebilir. Bitkinin büyümesi durur ve genel olarak sağlıksız, cansız bir görünüme bürünür.
Adım 2: Gözlemlerimizin Sebebini Açıklayalım
Peki, bu iki bitki arasında neden bu kadar büyük bir fark oluştu? Cevap, bitkilerin en temel yaşam faaliyeti olan fotosentezde gizli!
Bildiğiniz gibi bitkiler, kendi besinlerini üretebilmek için fotosentez yaparlar. Fotosentez için ise karbondioksit, su ve ışık enerjisine ihtiyaç duyarlar. Bu olayı basit bir yemeğe benzetebiliriz. Bitkinin yemeğini (besinini) yapabilmesi için suya ihtiyacı vardır.
1 numaralı bitkiye düzenli olarak su verdiğimiz için, o sürekli olarak fotosentez yapıp kendi besinini üretebildi. Bu besin sayesinde de büyüyüp gelişti.
Ancak 2 numaralı bitki yeterli su alamadığı için fotosentez yapamadı. Besin üretemediği için de yaşamsal faaliyetlerini sürdüremedi, büyüyemedi ve solmaya başladı.
Sonuç:
Bu deney bize, suyun bitki gelişimi ve fotosentez için hayati bir öneme sahip olduğunu göstermiştir. Su olmadan bitkiler yaşayamaz ve büyüyemez.
Kendimizi Değerlendirelim 6-2
Soru: Yanda verilen değişkenler doğrultusunda özdeş saksı bitkilerini kullanarak bir deney düzeneği tasarlayınız. Tasarımınızı aşağıda verilen alana çiziniz.
- Bağımlı değişken: Fotosentez hızı
- Bağımsız değişken: Işık şiddeti
- Kontrol değişkeni: Su miktarı, sıcaklık
Harika bir soru! Bu soru, bizden bilimsel bir deney tasarlamamızı istiyor. Önce değişkenlerin ne anlama geldiğini bir hatırlayalım:
- Bağımsız Değişken: Deneyde bizim bilerek ve isteyerek değiştirdiğimiz tek şeydir. Deneyin sebebi budur.
- Bağımlı Değişken: Bağımsız değişkene bağlı olarak değişen, bizim gözlemlediğimiz ve ölçtüğümüz sonuçtur.
- Kontrol Değişkeni (Sabit Tutulan Değişken): Deneyin sonucunu etkilememesi için her iki düzenekte de aynı tuttuğumuz şartlardır.
Şimdi bu bilgilere göre deneyimizi tasarlayalım.
Çözüm:
Adım 1: Deneyin Amacını Belirleme
Bağımsız değişkenimiz “Işık şiddeti”, bağımlı değişkenimiz ise “Fotosentez hızı”. Demek ki bizim amacımız, ışık şiddetinin fotosentez hızına etkisini araştırmaktır. Yani “Işık artarsa veya azalırsa, fotosentez hızı nasıl değişir?” sorusuna cevap arayacağız.
Adım 2: Deney Düzeneğini Kurma
Bu deneyi yapmak için en az iki düzeneğe ihtiyacımız var.
- Her İki Düzenekte de Aynı Olması Gerekenler (Kontrol Değişkenleri):
- İki tane özdeş (aynı tür, aynı boyda, aynı toprakta) saksı bitkisi kullanırız.
- Her iki bitkiyi de aynı sıcaklıkta bir odada tutarız.
- Her iki bitkiye de deney süresince eşit miktarda ve eşit zamanlarda su veririz.
- Düzeneğimizde Farklı Olması Gereken Tek Şey (Bağımsız Değişken):
- 1. Düzenek: Bitkiyi aydınlık bir ortama, örneğin bir pencere önüne veya güçlü bir lambanın altına koyarız. Yani yüksek ışık şiddeti uygularız.
- 2. Düzenek: Diğer bitkiyi ise daha loş (gölge) bir ortama veya daha zayıf bir lambanın altına koyarız. Yani düşük ışık şiddeti uygularız.
Adım 3: Sonucu Gözlemleme (Bağımlı Değişken)
Belirli bir süre (örneğin 2-3 hafta) boyunca bitkilerin gelişimini gözlemleriz. Fotosentez hızını doğrudan ölçemeyeceğimiz için, fotosentezin bir sonucu olan büyümeyi karşılaştırırız.
Beklediğimiz sonuç, yüksek ışık şiddetindeki (1. düzenek) bitkinin, düşük ışık şiddetindeki (2. düzenek) bitkiye göre daha hızlı büyümesi ve daha sağlıklı olmasıdır. Bu durum, ışık şiddeti arttıkça fotosentez hızının da arttığını bize gösterir.
Sonuç:
Çizeceğiniz tasarımda, her şeyin aynı olduğu (aynı saksı, aynı bitki, aynı miktar su) iki düzenek olmalı. Tek fark, birinin üzerindeki lambanın daha parlak (veya “Güneşli Ortam” yazılı), diğerinin üzerindeki lambanın ise daha sönük (veya “Gölgeli Ortam” yazılı) olmasıdır. Bu şekilde ışık şiddetinin fotosenteze etkisini adil bir deneyle göstermiş oluruz.