8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları SDR Dİkey Yayınları Sayfa 235
Merhaba sevgili öğrencim, gönderdiğin görseldeki etkinliği ve soruları birlikte inceleyelim. Bu deney, elektriğin en temel konularından birini anlamak için harika bir örnek. Hadi soruları adım adım çözelim ve bu konuyu tam olarak anlayalım!
Soru 1: Cam çubuğa dokundurulan metal çubuk, kâğıt parçalarına nasıl etki etti? Açıklayınız.
Çözüm:
Cam çubuğa dokundurulan metal çubuk, kâğıt parçalarını çekmiştir.
Peki bu neden oldu? Hadi adım adım açıklayalım:
Adım 1: İlk olarak, cam çubuğu ipek kumaşa sürttüğümüzde, cam çubuktan ipek kumaşa negatif yükler (elektronlar) geçer. Bu yüzden cam çubuk pozitif (+) yükle yüklenir. Bu olaya sürtünme ile elektriklenme diyoruz.
Adım 2: Sonra, bu pozitif yüklü cam çubuğu, başlangıçta yüksüz (nötr) olan metal çubuğa dokundurduk. Metal bir iletken olduğu için, içindeki serbest dolaşan bazı negatif yükler (elektronlar) pozitif yüklü cam çubuğa doğru çekildi ve ona geçti. Böylece metal çubuk, negatif yük kaybettiği için pozitif (+) yüklenmiş oldu. Buna da dokunma ile elektriklenme denir.
Adım 3: Pozitif yüklenen bu metal çubuğu nötr olan kâğıt parçalarına yaklaştırdığımızda ise, kâğıt parçalarını kendine doğru çekti. Çünkü yüklü cisimler, nötr cisimleri çekme özelliğine sahiptir.
Soru 2: Metal çubuğun başlangıçta kâğıt parçalarına etki etmemesi, cam çubuğa dokundurulduktan sonra ise etki etmesinin sebebi nedir? Yorumlayınız.
Çözüm:
Bu sorunun cevabı aslında bir önceki sorunun açıklamasında gizli! Hadi netleştirelim:
Adım 1: Deneyin başında metal çubuk nötr durumdaydı. Nötr demek, içindeki pozitif (+) yük sayısı ile negatif (-) yük sayısının birbirine eşit olması demektir. Nötr cisimler, başka nötr cisimlere (kâğıt parçaları gibi) bir çekme ya da itme kuvveti uygulamaz. Bu yüzden başlangıçta bir etki görmedik.
Adım 2: Ancak pozitif yüklü cam çubuğa dokundurulunca, metal çubuk da dokunma ile elektriklenerek pozitif (+) yüklü hale geldi. Artık nötr değil, bir yük fazlalığına sahip. Yüklü hale gelen metal çubuk, bu sebeple nötr kâğıt parçalarını çekebildi. Kısacası, metal çubuğun sonradan etki etmesinin sebebi yüklenmiş olmasıdır.
Soru 3: Yapmış olduğunuz etkinlik ile anlatılmak istenen elektriklenme çeşidi ne olabilir?
Çözüm:
Bu etkinlikte bize anlatılmak istenen temel elektriklenme çeşidi dokunma ile elektriklenmedir.
Aslında bu etkinlikte iki tür elektriklenme de var, dikkatli olmalısın:
- Sürtünme ile Elektriklenme: Deneyin en başında cam çubuğu ipek kumaşa sürterek onu yüklediğimiz kısım.
- Dokunma ile Elektriklenme: Yüklü hale getirdiğimiz cam çubuğu, nötr metal çubuğa dokundurarak metal çubuğa yük geçişi sağladığımız kısım.
Ancak deneyin asıl amacı ve adı (“Metal Çubuktaki Değişim”) metal çubuğun nasıl yüklendiğini göstermek olduğu için, bu deneyde vurgulanan asıl yöntem dokunma ile elektriklenmedir.
Umarım açıklamalarım konuyu daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Başka sorun olursa çekinmeden sorabilirsin!