Merhaba sevgili öğrencim! Gönderdiğin Fen Bilimleri sorularını bir öğretmen gözüyle senin için analiz ettim. Gel, şimdi bu soruları birlikte, adım adım ve kolayca anlayacağın bir dille çözelim.
Soru 12) Fotosentez hızına etki eden faktörler ile ilgili öğrencilere aşağıda verilen sorular sorulmuş ve bu soruları doğru veya yanlış olarak değerlendirmeleri istenmiştir. Değerlendirme sonucunda soruların karşılarında bulunan cevaplar bölümlerine doğru cevaplar için “D”, yanlış cevaplar için “Y” yazmaları istenmiştir.
1. Karbondioksit miktarının artması fotosentez hızını artırır.
2. Işık renginin fotosentez hızına etkisi yoktur.
3. Yapay ışıkta fotosentez gerçekleşebilir.
4. Sıcaklık, fotosentez hızına etki eden faktörlerden değildir.
5. Su olmaz ise fotosentez gerçekleşmez.
Bu sorulardan dört tanesine doğru şekilde yanıt veren bir öğrencinin cevapları aşağıda verilenlerden hangisi gibi olabilir?
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için önce tablodaki ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu kendimiz bulmalıyız. Böylece “doğru cevap anahtarını” oluşturmuş olacağız. Sonra da şıkları bu anahtarla karşılaştırıp hangisinde sadece bir tane yanlış cevap olduğunu bulacağız.
Adım 1: İfadeleri Değerlendirelim ve Doğru Cevap Anahtarını Oluşturalım
- 1. Karbondioksit miktarının artması fotosentez hızını artırır: Bu ifade Doğru (D). Tıpkı bir kek yapmak için daha fazla un kullanmak gibi, bitkiler de fotosentez için karbondioksite ihtiyaç duyar. Karbondioksit arttıkça (belirli bir seviyeye kadar) fotosentez hızı da artar.
- 2. Işık renginin fotosentez hızına etkisi yoktur: Bu ifade Yanlış (Y). Bitkiler, klorofil pigmenti sayesinde ışığı emer. Klorofil, yeşil ışığı çok az emer, çoğunu yansıtır (bu yüzden yeşil görünürler). En çok mor ve kırmızı renkli ışığı sever ve bu renklerde fotosentez daha hızlı olur. Yani ışık rengi çok önemlidir.
- 3. Yapay ışıkta fotosentez gerçekleşebilir: Bu ifade Doğru (D). Bitki için ışık ışıktır! Güneş ışığı olmasa bile, bir lamba veya özel bitki yetiştirme ışıkları altında da fotosentez yapabilirler. Seralarda kışın bitki yetiştirilmesi buna güzel bir örnektir.
- 4. Sıcaklık, fotosentez hızına etki eden faktörlerden değildir: Bu ifade Yanlış (Y). Fotosentez, enzim adı verilen yardımcıların çalıştığı bir olaydır. Enzimler de en iyi “optimum” yani en uygun sıcaklıkta çalışır. Çok soğuk veya çok sıcak havalar fotosentezi yavaşlatır.
- 5. Su olmaz ise fotosentez gerçekleşmez: Bu ifade Doğru (D). Su, fotosentezin temel “malzemelerinden” biridir. Susuz kalan bir bitki fotosentez yapamaz.
Buna göre bizim doğru cevap anahtarımız şöyle olmalı:
1. D
2. Y
3. D
4. Y
5. D
Adım 2: Şıkları Doğru Cevap Anahtarıyla Karşılaştıralım
Şimdi hangi öğrencinin sadece bir hata yaptığını, yani 4 doğrusu olduğunu bulalım.
- A) şıkkı: D, Y, D, Y, D. Bu cevap anahtarımızın aynısı. Yani 5 doğrusu var. Biz 4 doğru arıyoruz.
- B) şıkkı: D, Y, D, Y, Y. Cevap anahtarımızla (D, Y, D, Y, D) karşılaştıralım. İlk dört cevap doğru, ama sonuncusu yanlış. Öğrenci 5. soruya “Y” demiş, ama cevap “D” olmalıydı. Yani tam olarak 4 doğrusu, 1 yanlışı var. Aradığımız cevap bu olabilir!
- C) şıkkı: D, D, D, D, D. Cevap anahtarımızla (D, Y, D, Y, D) karşılaştırdığımızda 2. ve 4. soruları yanlış cevapladığını görüyoruz. Yani 3 doğrusu var.
- D) şıkkı: D, D, Y, D, Y. Cevap anahtarımızla (D, Y, D, Y, D) karşılaştırdığımızda 2., 3., 4. ve 5. soruları yanlış cevapladığını görüyoruz. Yani sadece 1 doğrusu var.
Gördüğümüz gibi, sadece B şıkkındaki öğrencinin tam olarak 4 doğrusu ve 1 yanlışı var.
Sonuç: B
Soru 13) Canlıların yapısında bulunan elementlerin tekrar tekrar doğada kullanılmasına madde döngüsü denir. Madde döngüleri; su döngüsü, azot döngüsü, karbondioksit ve oksijen döngüsüdür. Buna göre madde döngülerinde bozulma;
I. Ayrıştırıcılar
II. Tüketiciler
III. Otçullar
gibi canlılardan hangilerinin yaşamını olumsuz etkiler?
a) I ve II
b) I ve III
c) II ve III
d) I, II ve III
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için doğadaki madde döngülerinin ne kadar önemli olduğunu ve canlıların birbirine nasıl bağlı olduğunu düşünmeliyiz.
Adım 1: Madde Döngüsü Nedir?
Madde döngülerini doğanın geri dönüşüm sistemi gibi düşünebilirsin. Örneğin, bir bitki topraktan azot alır, bir otçul o bitkiyi yer, sonra o otçul öldüğünde ayrıştırıcılar (bakteri ve mantarlar) onu çürütür ve azotu tekrar toprağa verir. Eğer bu döngünün bir halkası koparsa, tüm sistem etkilenir.
Adım 2: Canlı Gruplarını ve Döngüdeki Rollerini Değerlendirelim
- I. Ayrıştırıcılar: Bunlar doğanın “çöpçüleri”dir. Ölü bitki ve hayvanları parçalayarak maddeleri toprağa geri kazandırırlar. Eğer döngüde bir bozulma olursa, örneğin ortada parçalayacakları ölü organizma kalmazsa veya ortam koşulları (zehirli atıklar gibi) yaşamalarına engel olursa, onların yaşamı da olumsuz etkilenir.
- II. Tüketiciler: Tüketiciler, besinlerini diğer canlıları yiyerek elde eden canlılardır. Bu gruba otçullar, etçiller ve hepçiller girer. Eğer madde döngüsü bozulursa, üreticiler (bitkiler) yeterli besin üretemez. Bitkiler azalırsa, onları yiyen otçullar aç kalır. Otçullar azalırsa, onları yiyen etçiller aç kalır. Yani tüketiciler kesinlikle olumsuz etkilenir.
- III. Otçullar: Otçullar, sadece bitki yiyen canlılardır ve tüketiciler grubunun bir alt üyesidir. Madde döngülerindeki bir bozulma, bitkilerin büyümesini doğrudan etkileyeceği için otçulların besin kaynağı tehlikeye girer. Bu yüzden otçullar da kesinlikle olumsuz etkilenir.
Adım 3: Sonuca Ulaşalım
Gördüğün gibi, madde döngülerindeki bir bozulma, bir zincirin halkalarının kopması gibidir ve zincirdeki tüm canlıları etkiler. Ayrıştırıcılar, tüketiciler ve otçullar (ki onlar da birer tüketicidir) bu sistemin ayrılmaz parçalarıdır. Dolayısıyla, döngüdeki bir sorun hepsinin yaşamını olumsuz etkileyecektir.
Bu durumda I, II ve III numaralı canlı gruplarının hepsi olumsuz etkilenir.
Sonuç: D