Merhaba sevgili öğrencilerim,
Harika bir test ile karşı karşıyayız! Elektrik Yükleri ve Elektrik Enerjisi ünitesi, günlük hayatta sürekli karşılaştığımız olayların arkasındaki bilimi anlamamızı sağlar. Gelin, bu soruları birlikte adım adım, tane tane çözelim ve konuları pekiştirelim. Hazırsanız, başlıyoruz!
***
8) Sürtünme ile elektriklenme için aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır?
A) Sürtünme ile elektriklenme sonucu, cisimler zıt cins yükle yüklenir.
B) Plastik çubuk ile yün kumaş arasında gerçekleşebilir.
C) Cam çubuk ile yün kumaş arasında gerçekleşebilir.
D) Sürtünme sonucu cisimler, geçici olarak elektriklenir.
Çözüm:
Bu soruda sürtünme ile elektriklenmenin temel özelliklerini hatırlamamız gerekiyor.
Adım 1: Şıkları tek tek inceleyelim.
- A) Sürtünme ile elektriklenmede, cisimlerden biri elektron kaybederek pozitif (+), diğeri ise bu elektronları alarak negatif (-) yüklenir. Yani cisimler zıt cins yükle yüklenir. Bu ifade doğrudur.
- B) Plastik (ebonit) çubuk ile yün kumaş birbirine sürtüldüğünde, plastik çubuk negatif (-), yün kumaş ise pozitif (+) yüklenir. Bu, derslerde öğrendiğimiz klasik bir örnektir. Bu ifade doğrudur.
- C) Cam çubuk ise genelde ipek kumaşa sürtülür ve pozitif (+) yüklenir. Ancak yün kumaşla da arasında bir elektron alışverişi gerçekleşebilir. Bu ifadenin doğruluğunu veya yanlışlığını kesin olarak söylemek için diğer şıklara bakalım.
- D) Sürtünme sonucu cisimlerde biriken yük, bir iletkene dokunma veya topraklanma gibi bir durum olmadıkça kaybolmaz. Bu yüzden bu yüklenmeye “durgun elektrik” deriz. Yüklenme durumu kalıcıdır, “geçici” değildir. Bu ifade kesinlikle yanlıştır.
Adım 2: En bariz yanlış ifadeyi bulduk. Sürtünme ile oluşan elektriklenme, yükler boşalana kadar cismin üzerinde kalır. Bu yüzden geçici bir durum değildir.
Sonuç: Doğru cevap D şıkkıdır.
***
9) Aşağıda verilen araçlardan hangisinin enerji dönüşümü hatalı verilmiştir?
A) Matkap: elektrik enerjisi → hareket enerjisine
B) Elektrikli süpürge: elektrik enerjisi → hareket enerjisine
C) Saç kurutma makinesi: elektrik enerjisi → ısı + hareket enerjisine
D) Su ısıtıcısı: elektrik enerjisi → hareket enerjisine
Çözüm:
Bu soruda elektrikli aletlerin hangi enerjiyi alıp hangi enerjiye dönüştürdüğünü düşünmemiz gerekiyor.
Adım 1: Her bir aletin ne işe yaradığını düşünerek enerji dönüşümlerini kontrol edelim.
- A) Matkap: Matkabı prize takarız (elektrik enerjisi alır) ve ucu dönmeye başlar (hareket enerjisi oluşturur). Bu dönüşüm doğrudur.
- B) Elektrikli süpürge: Süpürgeyi prize takarız (elektrik enerjisi alır) ve motoru çalışarak havayı çeker (hareket enerjisi oluşturur). Bu dönüşüm doğrudur.
- C) Saç kurutma makinesi: Fişi prize takarız (elektrik enerjisi alır), içindeki fan döner (hareket enerjisi) ve aynı zamanda sıcak hava üfler (ısı enerjisi). Bu dönüşüm doğrudur.
- D) Su ısıtıcısı (Kettle): Su ısıtıcısını prize takarız (elektrik enerjisi alır) ve amacı suyu kaynatmaktır (ısı enerjisi oluşturur). Su ısıtıcısının içinde dönen, hareket eden bir parça yoktur. Dolayısıyla elektrik enerjisini hareket enerjisine değil, ısı enerjisine çevirir. Bu dönüşüm hatalıdır.
Adım 2: Hatalı olan dönüşümü bulduk. Su ısıtıcısı, elektrik enerjisini doğrudan ısı enerjisine çevirir.
Sonuç: Doğru cevap D şıkkıdır.
***
10) Aşağıda verilenlerden hangisi yenilenemez enerji kaynağı kullanan santrallerdedir?
A) Rüzgâr santralleri
B) Nükleer santraller
C) Hidroelektrik santraller
D) Jeotermal santraller
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için “yenilenebilir” ve “yenilenemez” enerji kaynaklarının ne anlama geldiğini bilmeliyiz.
Adım 1: Kavramları hatırlayalım.
- Yenilenebilir Enerji: Doğada sürekli var olan ve tükenmeyen enerji kaynaklarıdır. Güneş, rüzgâr, su (hidroelektrik), jeotermal (yerin ısısı) gibi.
- Yenilenemez Enerji: Kullandıkça tükenen ve oluşumu milyonlarca yıl süren enerji kaynaklarıdır. Kömür, petrol, doğal gaz ve nükleer santrallerde kullanılan uranyum gibi madenler bu gruba girer.
Adım 2: Şıklardaki santrallerin hangi kaynağı kullandığına bakalım.
- A) Rüzgâr santralleri: Rüzgâr gücünü kullanır. Rüzgâr yenilenebilir bir kaynaktır.
- B) Nükleer santraller: Uranyum gibi radyoaktif elementleri kullanır. Uranyum madenlerden çıkarılır ve sınırlı bir kaynaktır. Yani yenilenemezdir.
- C) Hidroelektrik santraller: Barajlardaki suyun akış gücünü kullanır. Su döngüsü sayesinde su yenilenebilir bir kaynaktır.
- D) Jeotermal santraller: Yerkabuğunun altındaki sıcak suyu ve buharı kullanır. Bu ısı sürekli var olduğu için yenilenebilir bir kaynaktır.
Sonuç: Yenilenemez enerji kaynağı kullanan santral B) Nükleer santraller‘dir.
***
11) Elektrik sigortaları için verilen bilgilerden hangisi doğrudur?
A) Elektrik enerjisini ışık enerjisine çevirir.
B) Ev ve iş yerlerini yangına karşı korur.
C) Cisimlerin yüklü olup olmadıklarını belirlemeyi sağlar.
D) Sadece eriyen telli sigorta çeşitleri mevcuttur.
Çözüm:
Elektrik sigortasının evimizdeki en önemli güvenlik elemanlarından biri olduğunu unutmayalım. Görevi nedir, bir düşünelim.
Adım 1: Şıkları görevleriyle eşleştirelim.
- A) Elektrik enerjisini ışık enerjisine çeviren alet ampuldür, sigorta değil. Bu ifade yanlıştır.
- B) Elektrik devrelerinden normalden fazla akım geçtiğinde, teller aşırı ısınır ve bu durum yangına sebep olabilir. Sigorta, böyle tehlikeli bir durumda devreden geçen akımı keserek elektrikli aletleri ve binayı yangına karşı korur. Bu ifade doğrudur.
- C) Cisimlerin yüklü olup olmadığını anlamak için kullandığımız alete elektroskop denir. Sigortanın böyle bir görevi yoktur. Bu ifade yanlıştır.
- D) Eskiden yaygın olarak kullanılan ve yüksek akımda içindeki telin erimesiyle devreyi kesen sigortalar vardı. Ancak günümüzde “otomatik sigorta” dediğimiz ve bir anahtar gibi atarak devreyi kesen, sonra tekrar kaldırılabilen sigortalar da yaygındır. Yani sadece tek çeşit yoktur. Bu ifade yanlıştır.
Adım 2: Sigortanın temel ve en önemli görevinin bir güvenlik önlemi olduğunu hatırladık. Yüksek akıma karşı devreyi keserek bizi ve cihazlarımızı korur.
Sonuç: Doğru bilgi B şıkkında verilmiştir.
***
12) Elektrik enerjisini tasarruflu kullanmak için aşağıdakilerden hangisi yapılamaz?
A) Aydınlatma araçları işi bitince kapatılır.
B) Enerji verimi yüksek cihazlar kullanılmalıdır.
C) Kaçak elektrik kullanımı azaltılmalıdır.
D) Akkor ampul kullanımı ülke çapında yaygınlaştırılmalıdır.
Çözüm:
Bu soru, enerji tasarrufu için yapılması ve yapılmaması gerekenleri soruyor. Soru kökündeki “yapılamaz” ifadesine çok dikkat edelim. Yani bizden tasarrufa aykırı olan, yanlış davranışı bulmamız isteniyor.
Adım 1: Şıkları tasarruf açısından değerlendirelim.
- A) Kullanmadığımız odanın ışığını kapatmak, enerjiyi boşa harcamamızı önler. Bu, yapılması gereken bir tasarruf yöntemidir.
- B) Üzerinde A+, A++ gibi harfler bulunan enerji verimli, yani az elektrikle çok iş yapan cihazlar kullanmak, faturalarımızı düşürür ve tasarruf sağlar. Bu da yapılması gereken bir davranıştır.
- C) Cihazları bekleme modunda bırakmak gibi “kaçak” elektrik kullanımlarını azaltmak da önemli bir tasarruf yöntemidir. Bu da yapılması gereken bir davranıştır.
- D) Akkor ampul, yani eski tip sarı ışık veren ampuller, elektrik enerjisinin büyük bir kısmını ışık yerine ısıya dönüştürür. Bu yüzden çok verimsizdirler ve çok fazla elektrik harcarlar. Tasarruf için bunların yerine LED ampul gibi verimli aydınlatma araçları kullanılmalıdır. Akkor ampul kullanımını yaygınlaştırmak, tasarruf yapmak yerine israfı artırır. Dolayısıyla bu, yapılmaması gereken bir eylemdir.
Adım 2: Soruda bizden istenen, tasarrufa uygun olmayan davranışı bulmaktı. Akkor ampul kullanımını artırmak tam olarak budur.
Sonuç: Doğru cevap D şıkkıdır.
Umarım çözümler anlaşılır olmuştur. Unutmayın, Fen Bilimleri dersi dikkatli okuma ve mantık yürütme ile çok daha kolay ve zevkli hale gelir. Başarılar dilerim