Merhaba sevgili öğrencilerim,
Harika bir test göndermişsiniz! Fen Bilimleri dersimizin en önemli konularından olan “Enerji Dönüşümleri ve Çevre Bilimi” ünitesiyle ilgili bu soruları gelin hep birlikte, adım adım çözelim. Böylece hem konuları tekrar etmiş oluruz hem de aklınıza takılan bir yer kalmaz. Hazırsanız başlayalım!
14) Kloroflorokarbonlar (CFC) ve hidrokloroflorokarbonlar (HCFC), ozon tabakasının incelmesine neden olan gazlardandır. Bu gazların atmosfere salınımına engel olmak için;
I. Klima bakımlarının düzenli yaptırılması
II. CFC içermeyen deodorantların kullanılması
III. Tarımda böcek ilacı kullanımının azaltılması
Yukarıdaki verilenlerden hangileri yapılabilir?
Çözüm:
Sevgili arkadaşlar, bu soruda bize ozon tabakasına zarar veren CFC ve HCFC gazlarının salınımını nasıl azaltabileceğimizi soruyor. Ozon tabakası, bizi Güneş’in zararlı ultraviyole (UV) ışınlarından koruyan bir kalkan gibidir, bu yüzden onu korumak çok önemlidir.
- Adım 1: Birinci öncülü inceleyelim: “Klima bakımlarının düzenli yaptırılması”. Klimaların ve buzdolaplarının soğutma sistemlerinde bu zararlı gazlar bulunur. Eğer bu cihazların bakımı düzenli yapılmazsa, gaz sızıntıları olabilir ve bu gazlar atmosfere karışabilir. Dolayısıyla klimaların bakımını düzenli yaptırmak, ozon tabakasını korumak için doğru bir adımdır.
- Adım 2: İkinci öncüle bakalım: “CFC içermeyen deodorantların kullanılması”. Eskiden spreyli deodorantlarda ve parfümlerde itici gaz olarak bolca CFC kullanılıyordu. Artık bu gazların zararları bilindiği için “ozon dostu” veya “CFC içermez” etiketli ürünler var. Bu ürünleri tercih etmek, atmosfere CFC salınımını doğrudan engeller. Bu da doğru bir önlemdir.
- Adım 3: Üçüncü öncüle göz atalım: “Tarımda böcek ilacı kullanımının azaltılması”. Böcek ilaçları toprağı ve suyu kirleten, çevreye zararlı kimyasallardır. Ancak bu ilaçlar doğrudan ozon tabakasını incelten CFC veya HCFC gazlarını içermezler. Bu başka bir çevre sorunuyla ilgilidir. Bu yüzden bu sorunun cevabı için doğru bir önlem değildir.
Sonuç olarak, I ve II numaralı önlemler ozon tabakasını korumak için yapılması gerekenlerdir.
Doğru Cevap: D) I ve II
15) Ekolojik ayak izi hesaplaması;
I. Bireyler
II. Toplumlar
III. Ürünler
Yukarıdaki verilenlerden hangileri için uygulanabilir?
Çözüm:
Çocuklar, ekolojik ayak izi, bizim yaşarken doğaya ne kadar “yük” olduğumuzu, yani ne kadar kaynak tükettiğimizi ve ne kadar atık ürettiğimizi gösteren bir ölçümdür. Tıpkı karda yürürken bıraktığımız iz gibi, gezegenimizde de bir iz bırakırız.
- Adım 1:“Bireyler” için ekolojik ayak izi hesaplanabilir mi? Elbette! Her birimizin ne yediği, nasıl seyahat ettiği, ne kadar elektrik tükettiği gibi kişisel alışkanlıklarımızla kendi ekolojik ayak izimiz hesaplanabilir.
- Adım 2:“Toplumlar” için hesaplanabilir mi? Evet, kesinlikle. Bir şehrin, bir bölgenin, hatta bir ülkenin toplam tüketimi ve atıkları üzerinden o toplumun ekolojik ayak izi hesaplanır.
- Adım 3: Peki “Ürünler” için hesaplanabilir mi? Evet, bu da mümkün. Bir cep telefonunun veya bir kot pantolonun üretilmesi için ne kadar hammadde, su ve enerji harcandığı ve üretim sürecinde ne kadar atık çıktığı hesaplanarak o ürünün ekolojik ayak izi bulunabilir.
Gördüğünüz gibi ekolojik ayak izi hem bireyler, hem toplumlar hem de ürünler için hesaplanabilen çok kapsamlı bir ölçümdür.
Doğru Cevap: D) I, II ve III
16) Bugünün gereksinimlerini göz ardı etmeden, gelecek kuşakların da enerji ihtiyaçlarını karşılayabilmek adına, doğal kaynakların sonuna kadar tükenmesine engel olarak kaynakların bilinçli kullanılması …………………… olarak adlandırılır.
Yukarıdaki noktalı yere aşağıdaki verilenlerden hangisi yazılmalıdır?
Çözüm:
Bu sorudaki tanım, çevre bilimi konusunda en önemli kavramlardan birini açıklıyor. Diyor ki: “Hem biz kendi ihtiyaçlarımızı karşılayalım hem de bizden sonra gelecek çocuklarımızın, torunlarımızın ihtiyaçlarını karşılayabilmeleri için onlara yaşanabilir bir dünya ve yeterli kaynak bırakalım.” Bu dengeyi kurma çabasına ne ad verilir?
- Adım 1: Şıkları inceleyelim.
- A) Geri dönüşüm: Atıkları yeniden hammadde olarak kullanmaktır. Tanımlanan kavramın önemli bir parçasıdır ama tamamı değildir.
- B) Sürdürülebilir kalkınma: İşte bu tam olarak aradığımız cevap! Sürdürülebilirlik, kaynakları gelecek nesilleri de düşünerek, dengeli ve bilinçli bir şekilde kullanmak demektir. Tanım, sürdürülebilir kalkınmayı birebir anlatıyor.
- C) Enerji tasarrufu: Enerjiyi verimli kullanmaktır. Bu da sürdürülebilirliğin bir parçasıdır ama kavramın kendisi değildir.
- D) Devlet politikası: Devletin sürdürülebilirliği sağlamak için aldığı kararlar ve kurallardır, kavramın adı değildir.
Bu nedenle, boşluğa gelmesi gereken en doğru ifade “Sürdürülebilir kalkınma”dır.
Doğru Cevap: B) Sürdürülebilir kalkınma
17) Aşağıda verilen maddelerden hangisinin geri dönüşümü yapılamaz?
Çözüm:
Geri dönüşüm, kullanılmış atık malzemelerin işlenerek yeni ürünlere dönüştürülmesi sürecidir. Bu sayede doğal kaynaklarımızı koruruz. Şimdi şıklara bakalım hangisi bu sürece dahil edilemez.
- Adım 1: Şıkları tek tek değerlendirelim.
- A) Sebze atıkları: Sebze ve meyve gibi organik atıklar, endüstriyel anlamda diğerleri gibi geri dönüştürülüp yeni bir ürün (yeni bir şişe, yeni bir kağıt gibi) yapılmaz. Bu tür atıklar kompost yapılarak gübreye dönüştürülür. Bu da bir tür geri kazanımdır ama soruda kastedilen endüstriyel geri dönüşüm sürecine girmez. Diğer şıklara göre en farklı olan budur.
- B) Tahta parçaları: Odun ve tahta atıkları, yonga levha (sunta) yapımında veya enerji üretmek için yakıt olarak kullanılabilir. Yani geri dönüştürülebilir.
- C) Cam kırıkları: Cam, sonsuza dek geri dönüştürülebilen harika bir malzemedir. Eritilip tekrar yeni cam ürünler yapılır.
- D) Ders kitapları: Kitaplar kağıttan yapılır ve kağıt, en yaygın geri dönüştürülen malzemelerden biridir. Tekrar kağıt hamuruna dönüştürülerek yeni kağıt ürünleri elde edilir.
Bu durumda, diğerlerinden farklı bir sürece tabi tutulan ve endüstriyel olarak geri dönüştürülemeyen madde sebze atıklarıdır.
Doğru Cevap: A) Sebze atıkları
18) Aşağıda verilen maddelerden hangisi geri dönüşümü yapılabilen metal atıklardan değildir?
Çözüm:
Bu soru oldukça net. Bizden şıklardaki maddelerden hangisinin metal olmadığını bulmamızı istiyor. Çünkü sadece metal olanlar metal atık olarak geri dönüştürülebilir. Haydi bakalım!
- Adım 1: Şıklardaki maddelerin yapıldığı malzemeyi bulalım.
- A) Konserve kapakları: Genellikle çelik veya alüminyumdan yapılır. Bunlar metaldir.
- B) Yağ tenekeleri: Adı üstünde “teneke”, yani metalden (genellikle çelik) yapılır. Bu da metaldir.
- C) Şampuan kutuları: Şampuan kutuları veya şişeleri genellikle plastikten yapılır. Bu bir metal değildir.
- D) İnşaat demirleri: İnşaatlarda kullanılan demirler, en önemli geri dönüştürülebilir metal atıklarından biridir.
Gördüğünüz gibi, şampuan kutuları plastik bir atıktır, metal değildir. Bu yüzden metal atıkların geri dönüşümü kategorisine girmez.
Doğru Cevap: C) Şampuan kutuları
Umarım tüm çözümler anlaşılır olmuştur. Unutmayın, bu konular sadece sınavlarda karşımıza çıkmıyor, aynı zamanda gezegenimizin geleceği için her birimizin bilmesi ve uygulaması gereken çok önemli bilgiler içeriyor. Aklınıza takılan başka bir şey olursa çekinmeden sorun. Başarılar dilerim