Harika bir çalışma! Hemen bu soruları bir Fen Bilimleri öğretmeni olarak senin için adım adım, tane tane çözeceğim. Unutma, anlamadığın bir yer olursa tekrar sormaktan çekinme. Hadi başlayalım!
9) Kütleleri eşit A, B ve C sıvılarının özdeş ısıtıcılar ile ısıtılması sonucu oluşan sıcaklık-zaman grafiği, şekildeki gibidir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) C sıvısının son sıcaklığı daha fazladır.
B) A sıvısına daha çok ısı verilmiştir.
C) B sıvısının sıcaklık değişimi en azdır.
D) Öz ısısı en büyük olan C sıvısıdır.
Çözüm:
Merhaba sevgili öğrencim, bu soruyu çözmek için grafiği dikkatlice okumalı ve “öz ısı” kavramını hatırlamalıyız. Haydi adım adım ilerleyelim.
Unutma:Öz ısı (c), bir maddenin 1 gramının sıcaklığını 1°C artırmak için gereken ısı miktarıdır. Öz ısısı büyük olan maddeler geç ısınır, geç soğur. Tıpkı deniz suyunun karalara göre daha geç ısınıp daha geç soğuması gibi!
Adım 1: Sorudaki kilit bilgileri belirleyelim.
- Kütleleri eşit: A, B ve C sıvılarının miktarları aynı.
- Özdeş ısıtıcılar: Bu, her üç sıvıya da eşit sürede eşit miktarda ısı verildiği anlamına gelir. Yani grafikteki “Zaman” ekseni aslında verilen “Isı” miktarı gibi düşünülebilir.
Adım 2: Grafiği yorumlayalım.
Grafiğe baktığımızda, belirli bir süre sonunda (yani eşit ısı verildiğinde) A sıvısının sıcaklığının en çok, C sıvısının sıcaklığının ise en az arttığını görüyoruz. Örneğin, grafikte herhangi bir zaman dilimini seçip yukarı doğru bir çizgi çizdiğimizde, A’nın en sıcak, C’nin ise en soğuk olduğunu fark ederiz.
Adım 3: Öz ısı ile sıcaklık değişimi arasındaki ilişkiyi kuralım.
Eşit kütledeki maddelere eşit ısı verdiğimizde;
- Sıcaklığı en çok artan (yani çabuk ısınan) maddenin öz ısısı en küçüktür. (Grafikte bu A sıvısı)
- Sıcaklığı en az artan (yani geç ısınan) maddenin öz ısısı en büyüktür. (Grafikte bu C sıvısı)
Adım 4: Şıkları değerlendirelim.
- A) C sıvısının son sıcaklığı daha fazladır. Yanlış. Grafiğe göre eşit sürede en az ısınan C’dir.
- B) A sıvısına daha çok ısı verilmiştir. Yanlış. Özdeş ısıtıcılarla ısıtıldıkları için belirli bir sürede hepsine eşit ısı verilmiştir. Hatta 45°C’ye ulaşmaları için en az ısı A’ya, en çok ısı C’ye verilmiştir.
- C) B sıvısının sıcaklık değişimi en azdır. Yanlış. Sıcaklık değişimi en az olan C sıvısıdır.
- D) Öz ısısı en büyük olan C sıvısıdır. Doğru! Çünkü C sıvısı en yavaş ısınan sıvıdır, bu da onun öz ısısının en büyük olduğunu gösterir.
Sonuç: D
10) Asit ve bazı temsil eden aşağıdaki öğrenciler, temsil ettikleri maddelerin özellikleri ile ilgili aşağıdaki açıklamaları yapmaktadır.
Enes: Benim temsil ettiğim maddenin pH değerinin artması etkilerinin azalmasına neden oluyor.
İhsan: Benim temsil ettiğim madde, kırmızı lahana suyuna ilave edilince renginin yeşil olmasına neden oluyor.
Ekin: Benim temsil ettiğim madde, portakal, limon gibi meyvelerin yapısında bulunuyor.
Öğrencilerin bu açıklamaları doğrultusunda Enes, İhsan ve Ekin’in temsil ettiği maddeler aşağıdakilerden hangileridir?
A) Asit, Asit, Baz
B) Asit, Baz, Asit
C) Baz, Asit, Asit
D) Baz, Baz, Asit
Çözüm:
Bu soruda öğrencilerimizin verdiği ipuçlarını kullanarak hangi maddenin asit, hangisinin baz olduğunu bulacağız. Çok keyifli bir bulmaca gibi!
Adım 1: Enes’in açıklamasını inceleyelim.
Enes diyor ki, “pH değeri artınca maddemin etkisi azalıyor.” pH cetvelini hatırlayalım: 0-7 arası asit, 7 nötr, 7-14 arası bazdır.
- Bir asidin pH değeri 7’ye yaklaştıkça (yani arttıkça) asitlik özelliği azalır, yani etkisi zayıflar.
- Bir bazın ise pH değeri 7’den uzaklaşıp 14’e yaklaştıkça (yani arttıkça) bazlık özelliği artar, yani etkisi güçlenir.
Enes’in söylediği durum asitlere uyuyor. Demek ki Enes = Asit.
Adım 2: İhsan’ın açıklamasını inceleyelim.
İhsan, maddesinin kırmızı lahana suyunun rengini yeşile çevirdiğini söylüyor. Kırmızı lahana suyu doğal bir ayraçtır (belirteç).
- Kırmızı lahana suyu asitlerle temas ettiğinde kırmızı ve pembe tonlarına,
- Bazlarla temas ettiğinde ise mavi ve yeşil tonlarına döner.
Renk yeşile döndüğüne göre, İhsan’ın maddesi bir bazdır. Demek ki İhsan = Baz.
Adım 3: Ekin’in açıklamasını inceleyelim.
Ekin, maddesinin portakal ve limonda bulunduğunu söylüyor. Bu bizim için en kolay ipucu! Limonun, portakalın ekşi tadından onların asidik olduğunu biliyoruz. İçlerinde “sitrik asit” bulunur. O zaman Ekin’in maddesi kesinlikle asittir. Demek ki Ekin = Asit.
Adım 4: Sonuçları birleştirelim.
- Enes: Asit
- İhsan: Baz
- Ekin: Asit
Bu sıralama B şıkkında doğru olarak verilmiştir.
Sonuç: B
11) I. Gaz hâldeki bir maddenin ısı vererek sıvı hâle geçmesi …………………. olarak adlandırılır.
II. Sıvı bir maddenin ısı vererek …………………. hâle geçmesine donma olayı denir.
III. Katı bir maddenin sıvı hâle geçmeye başladığı sıcaklık değeri …………………. olarak adlandırılır.
Yukarıdaki cümlelerde boş bırakılan yerler doğru bir şekilde tamamlandığında hangi seçenekteki ifade açıkta kalır?
A) Yoğunlaşma
B) Erime
C) Erime Sıcaklığı
D) Katı
Çözüm:
Bu soruda hâl değişimleriyle ilgili bilgilerimizi tazeleyeceğiz ve boşlukları doğru kavramlarla dolduracağız. Sonra da hangi kelimenin dışarıda kaldığını bulacağız.
Adım 1: Birinci cümleyi tamamlayalım.
“Gaz hâldeki bir maddenin ısı vererek sıvı hâle geçmesi …………………. olarak adlandırılır.”
Gazın sıvıya dönüşmesi olayına ne ad veriyorduk? Mesela soğuk bir bardağın dışında su damlacıklarının oluşması gibi… Bu olayın adı yoğunlaşma veya yoğuşmadır.
(A şıkkını kullandık.)
Adım 2: İkinci cümleyi tamamlayalım.
“Sıvı bir maddenin ısı vererek …………………. hâle geçmesine donma olayı denir.”
Donma olayı, suyun buza dönüşmesi gibi, bir sıvının hangi hâle geçmesidir? Elbette katı hâle geçmesidir.
(D şıkkını kullandık.)
Adım 3: Üçüncü cümleyi tamamlayalım.
“Katı bir maddenin sıvı hâle geçmeye başladığı sıcaklık değeri …………………. olarak adlandırılır.”
Burada dikkat etmemiz gereken kelime “sıcaklık değeri”. Katının sıvıya geçmesi olayına “erime” denir. Ama bu olayın gerçekleştiği belirli sıcaklık değerine erime sıcaklığı denir.
(C şıkkını kullandık.)
Adım 4: Açıkta kalan seçeneği bulalım.
Boşlukları doldurmak için kullandığımız kelimeler:
- Yoğunlaşma (A)
- Katı (D)
- Erime Sıcaklığı (C)
Gördüğümüz gibi, B) Erime seçeneğini hiç kullanmadık. Çünkü “erime” olayın adıyken, soruda bizden “erime sıcaklığı” yani o olayın gerçekleştiği sıcaklık değeri isteniyordu. Bu küçük ama önemli bir fark!
Sonuç: B