Harika bir Fen Bilimleri etkinliği! Merhaba sevgili öğrencim, ben senin 5. Sınıf Fen Bilimleri öğretmeninim. Gel şimdi bu deneyi ve sonuçlarını birlikte adım adım inceleyelim. Bu deney, maddelerin ısıyla nasıl değiştiğini anlamamız için çok güzel bir örnek.
Soru 1: Metal bilyeyi ısıttığımızda ne oldu? Bilye halkadan geçebildi mi? Açıklayalım.
Çözüm:
Adım 1: Metal bilyeyi bir ispirto ocağında ısıttığımızda, ona ısı enerjisi vermiş oluruz. Tıpkı bizim enerji alınca daha hareketli olmamız gibi, bilyeyi oluşturan küçücük tanecikler de bu ısıyla birlikte daha fazla titreşmeye ve birbirinden uzaklaşmaya başlar. Bu olaya biz genleşme diyoruz. Yani ısıtılan metal bilyenin hacmi, yani kapladığı yer büyür.
Adım 2: Deneyin başında halkadan rahatça geçen bilye, genleşip büyüdüğü için artık halkaya sığmaz. Halkanın içindeki boşluk, bilyenin yeni, büyümüş halinden daha küçük kalır.
Sonuç:
Metal bilyeyi ısıttığımızda genleştiği için halkadan geçemedi.
Soru 2: Metal bilyeyi suya koyduktan sonra ne oldu? Bilye, halkadan tekrar geçebildi mi? Açıklayalım.
Çözüm:
Adım 1: Isıtılıp genleşen ve halkadan geçemeyen bilyeyi soğuk su dolu bir behere (deney bardağına) koyduğumuzda, bilye sahip olduğu ısıyı suya verir ve hızla soğumaya başlar. Isı kaybeden tanecikler yavaşlar ve birbirine tekrar yaklaşır. Bu olaya ise genleşmenin tam tersi olan büzülme adını veriyoruz. Yani soğutulan metal bilyenin hacmi küçülür ve eski hâline geri döner.
Adım 2: Hacmi küçülerek eski boyutuna dönen bilye, artık halkanın içinden rahatlıkla geçebilecek duruma gelir.
Sonuç:
Metal bilye suya konulup soğutulduğunda büzüldüğü için halkadan tekrar geçebildi.
Unutma, bu deneydeki genleşme ve büzülme olayını kitaptaki elektrik telleri fotoğrafında da görebiliriz. Yazın sıcak havalarda teller ısı alarak genleşir, uzar ve sarkar. Kışın soğuk havalarda ise teller ısı vererek büzülür, kısalır ve gerginleşir. Bu deney, etrafımızdaki birçok olayı açıklamamızda bize yardımcı oluyor. Harika bir ders, değil mi?
