Merhaba sevgili öğrencilerim! Ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün birlikte, deneylerimizin en önemli parçası olan “değişkenler” konusunu inceleyeceğiz. Gönderdiğiniz görseldeki deneyleri adım adım analiz edip bu konuyu çok daha iyi anlayacağız. Haydi başlayalım!
Öncelikle, görselde anlatılan üç önemli değişken türünü bir hatırlayalım. Bir deneyi yaparken bazı şeyleri değiştiririz, bazı şeylerin değişmesini bekleriz ve bazı şeyleri de hep aynı tutarız. İşte bunlara değişken diyoruz.
- Bağımsız Değişken: Deneyde bizim bilerek ve isteyerek değiştirdiğimiz şeydir. Sanki deneyin kaptanı gibidir, ne olacağına o karar verir!
- Bağımlı Değişken: Bağımsız değişkene bağlı olarak değişen, yani bizim yaptığımız değişiklikten etkilenen şeydir. Deneyin sonucudur, neyi ölçtüğümüzü gösterir.
- Kontrol Edilen (Sabit Tutulan) Değişken: Deney boyunca hiç değiştirmediğimiz, hep aynı kalan şeylerdir. Bunu yaparız ki deneyimizin sonucu sadece değiştirdiğimiz şeyden etkilensin, başka bir şeyden değil. Böylece deneyimiz daha güvenilir olur.
–
Şimdi görseldeki ilk deneyi birlikte inceleyelim.
Soru 1: Görsel 7.4’teki deneyde ampul sayısı sabitken pil sayısını artırırsak ampul parlaklığı nasıl değişir? Bu deneydeki değişkenler nelerdir?
Haydi bu deneyi adım adım çözelim.
Adım 1: Deneyi Anlayalım
Görsele baktığımızda iki tane basit elektrik devresi görüyoruz.
- Birinci devrede bir pil ve bir ampul var.
- İkinci devrede ise iki pil ve bir ampul var.
Görüyoruz ki, deneyde bilerek değiştirdiğimiz tek şey pil sayısı. Ampul sayısını ise hiç değiştirmemişiz, hep bir tane tutmuşuz. Metinde de pil sayısı artınca ampul parlaklığının arttığını söylüyor.
Adım 2: Değişkenleri Bulalım
Şimdi tanımlarımızı hatırlayarak bu deneydeki değişkenleri bulalım.
Bağımsız Değişken: Deneyde biz neyi değiştirdik? Önce bir pil vardı, sonra iki pil yaptık. Yani değiştirdiğimiz şey pil sayısı. O zaman bağımsız değişkenimiz pil sayısıdır.
Bağımlı Değişken: Peki, biz pil sayısını değiştirince neyin değiştiğini gözlemledik? Ampulün parlaklığının! O zaman pil sayısına bağlı olarak değişen sonuç, yani ampul parlaklığı, bizim bağımlı değişkenimizdir.
Kontrol Edilen Değişken: Bu deneyde neleri hiç değiştirmedik, hep aynı tuttuk? Her iki devrede de sadece bir tane ampul kullandık. O zaman ampul sayısı bizim kontrol edilen değişkenimizdir. (Ayrıca kabloların cinsi, ampulün gücü gibi diğer her şeyi de sabit tutarız.)
Sonuç:
Bu deneyde pil sayısı artırıldığında ampul parlaklığının da arttığı gözlemlenmiştir. Değişkenler şunlardır:
- Bağımsız Değişken: Pil sayısı
- Bağımlı Değişken: Ampul parlaklığı
- Kontrol Edilen Değişken: Ampul sayısı
Harika gidiyoruz! Şimdi de ikinci deneye bakalım.
Soru 2: Görsel 7.5’teki deneyde pil sayısı sabitken ampul sayısını artırdığımızda ampul parlaklığı nasıl değişir? Bu deneydeki değişkenler nelerdir?
Haydi bu deneyi de birlikte adım adım çözelim.
Adım 1: Deneyi Anlayalım
Bu seferki görselleri inceleyelim. Yine iki tane basit elektrik devremiz var.
- Birinci devrede bir pil ve bir ampul var.
- İkinci devrede ise yine bir pil var ama bu sefer iki ampul var.
–
Bu defa bilerek değiştirdiğimiz şeyin ampul sayısı olduğunu görüyoruz. Pil sayısını ise hiç değiştirmemişiz, hep bir tane tutmuşuz. Metinde de ampul sayısı artınca ampul parlaklığının azaldığı söyleniyor.
Adım 2: Değişkenleri Bulalım
Yine aynı mantıkla değişkenlerimizi bulalım.
Bağımsız Değişken: Bu deneyde neyi değiştirdik? Önce bir ampul vardı, sonra iki ampul yaptık. Yani bu sefer kaptanımız ampul sayısı. O zaman bağımsız değişkenimiz ampul sayısıdır.
Bağımlı Değişken: Ampul sayısını değiştirince neyin değiştiğini gözlemledik? Ampullerin parlaklığının! O zaman ampul sayısına bağlı olarak değişen sonuç, yani ampul parlaklığı, bizim bağımlı değişkenimizdir.
Kontrol Edilen Değişken: Bu deneyde neleri hiç değiştirmedik? Her iki devrede de sadece bir tane pil kullandık. O zaman pil sayısı bizim kontrol edilen değişkenimizdir.
Sonuç:
Bu deneyde ampul sayısı artırıldığında ampul parlaklığının azaldığı gözlemlenmiştir. Değişkenler şunlardır:
- Bağımsız Değişken: Ampul sayısı
- Bağımlı Değişken: Ampul parlaklığı
- Kontrol Edilen Değişken: Pil sayısı
Umarım bu açıklamalarla değişkenler konusunu çok daha iyi anlamışsınızdır. Unutmayın, Fen Bilimleri deney yapmak ve soru sormakla daha da eğlenceli hale gelir! Aklınıza takılan bir şey olursa çekinmeden sorun. Başarılar dilerim!