5. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları SDR Dİkey Yayınları Sayfa 209

Harika bir etkinlik! Merhaba sevgili öğrencim, ben Fen Bilimleri öğretmenin. Şimdi bu “Kendimizi Değerlendirelim” etkinliğindeki sorulara birlikte bakalım ve cevaplarını adım adım, kolayca anlayacağın bir şekilde çözelim. Hazır mısın? Haydi başlayalım!

1. Soru: Tablodaki boşlukları, verilen devre şemalarına göre doldurmamız isteniyor.

Bu soruda bize iki tane basit elektrik devresi verilmiş ve bu devrelerle ilgili bir deneyin değişkenlerini ve sonucunu bulmamız bekleniyor. Gel birlikte inceleyelim.

a) Devre elemanlarının adları: pil, bağlantı kabloları, ampul, anahtar.

Bu kısımda devrede gördüğümüz elemanların isimleri yazılmış. Şemalara baktığımızda pilleri (uzun ve kısa çizgiler), ampulleri (içinde çarpı olan yuvarlaklar), bağlantı kablolarını (düz çizgiler) ve anahtarı (açılıp kapanan kısım) görüyoruz. Bu bilgi zaten doğru olarak verilmiş.

b) Bağımsız değişken: Pil sayısı
Bağımlı değişken: Ampul parlaklığı
Sabit tutulan değişken: Ampul sayısı, bağlantı kablosu

Şimdi bu deneyin en önemli kısmına geldik, yani değişkenlere. Unutma, bir deneyde üç tür değişkenimiz vardı:

• Bağımsız Değişken: Deneyde bizim bilerek ve isteyerek değiştirdiğimiz şeydir. Devrelere baktığımızda neyin farklı olduğunu görüyoruz? Evet, doğru bildin! Soldaki devrede 3 pil varken, sağdaki devrede 2 pil var. Demek ki deneyde değiştirdiğimiz şey pil sayısı.
• Bağımlı Değişken: Bağımsız değişkene bağlı olarak değişen, yani deneyin sonucunda neyi ölçtüğümüzü gösteren şeydir. Biz pil sayısını değiştirince neyin değişmesini bekleriz? Tabii ki ampulün parlaklığının!
• Sabit Tutulan Değişken: Deneyimizin sonucunu doğru etkilemesi için hiç değiştirmediğimiz, aynı kalan şeylerdir. İki devreye de dikkatlice bak. İkisinde de 2 tane ampul var ve aynı tür bağlantı kabloları kullanılmış. Demek ki ampul sayısı ve bağlantı kablosu sabit tutulmuş.

Bu yüzden ‘b’ şıkkındaki cevaplar da tamamen doğru.

c) Azalmıştır.

Bu şık, deneyin sonucunu soruyor. Haydi ‘ç’ şıkkındaki devrelere bakarak bu sonuca ulaşalım.

ç) Görseldeki devrelerin incelenmesi

Adım 1
Soldaki ilk devreye bakalım. Bu devrede 2 ampul ve 3 pil var. Piller, ampullere yanması için enerji verir. Yani 3 pilin enerjisi 2 ampul tarafından paylaşılıyor.

Adım 2
Sağdaki ikinci devreye bakalım. Bu devrede ise 2 ampul ve 2 pil var. Burada da 2 pilin enerjisi 2 ampul tarafından paylaşılıyor.

Sonuç
Ampul sayısı aynıyken, devrenin enerji kaynağı olan pil sayısı 3’ten 2’ye düşürülmüş. Daha az enerji, daha az parlaklık demektir. Bu yüzden ampullerin parlaklığı azalmıştır. ‘c’ şıkkındaki cevap bu yüzden doğrudur.

2. Soru: Aşağıdaki devrelerdeki ampullerin parlaklıklarını karşılaştırmamız isteniyor.

Bu soruda bize üç farklı devre verilmiş. Bu devrelerdeki ampullerin ne kadar parlak yanacağını bulacağız. Ama önce minik bir detayı fark edelim: Bütün devrelerde anahtarlar açık! Anahtar açıkken devre tamamlanmadığı için aslında hiçbir ampul yanmaz. Ama soru bizden parlaklıkları karşılaştırmamızı istediği için, biz anahtarların kapalı olduğunu hayal ederek soruyu çözeceğiz. Anlaştık mı? Süper!

Parlaklığı bulmanın en kolay yolu, her bir ampule ne kadar pil gücü düştüğünü düşünmektir.

a) devresi

Bu devrede 1 ampul ve 2 pil var. İki pilin bütün enerjisi tek bir ampule gidiyor. Bu ampulün oldukça parlak yanmasını bekleriz!

b) devresi

Bu devrede 2 ampul ve 2 pil var. İki pilin enerjisi, iki ampul tarafından paylaşılıyor. Yani her bir ampule sanki 1 pilin enerjisi düşüyor gibi düşünebiliriz. Bu yüzden bu ampuller, ‘a’ devresindeki ampulden daha sönük yanar.

c) devresi

Bu devrede ise 4 ampul ve 4 pil var. Dört pilin enerjisi, dört ampul tarafından paylaşılıyor. Tıpkı ‘b’ devresindeki gibi, burada da her ampule 1 pilin enerjisi düşüyor.

Sonuç

Şimdi karşılaştıralım:

Adım 1
‘a’ devresinde 1 ampule 2 pil gücü düşüyor.

Adım 2
‘b’ devresinde 1 ampule 1 pil gücü düşüyor.

Adım 3
‘c’ devresinde 1 ampule 1 pil gücü düşüyor.

Bu durumda, en çok enerjiye sahip olan ‘a’ devresindeki ampul en parlak yanar. ‘b’ ve ‘c’ devrelerinde ise her ampule düşen enerji miktarı aynı olduğu için bu devrelerdeki ampullerin parlaklıkları birbirine eşittir ve ‘a’ devresine göre daha sönüktür.

Yani parlaklık sıralamamız şöyle olur:

a > b = c

Umarım her şeyi çok iyi anlamışsındır. Unutma, Fen Bilimleri deneyler ve gözlemlerle çok daha eğlenceli hale gelir! Başarılar dilerim!