Harika bir etkinlik, sevgili öğrencilerim! Gelin hep birlikte bu deneyi ve sorusunu adım adım inceleyelim. Fen Bilimleri dersinde deney yapmak en sevdiğim şeylerden biridir, çünkü görerek öğrenmek en kalıcı olanıdır.
Soru: Pet şişedeki suyun hareketi, yıkıcı doğa olaylarından hangisiyle benzerlik göstermiştir?
Çözüm:
Bu soruyu cevaplamak için önce deneyde tam olarak ne yaptığımızı ve ne gözlemlediğimizi hatırlayalım. Unutmayın, iyi bir bilim insanı iyi bir gözlemcidir!
Deneyde iki pet şişeyi kapaklarından birleştirdik. Alttaki şişede su, kum ve küçük parçacıklar vardı. Sonra bu düzeneği ters çevirdik ve alttaki şişeyi (artık üstte olan) hafifçe döndürdük.
Peki ne oldu? Su, üstteki şişeden alttaki şişeye öylece düz bir şekilde akmadı, değil mi? Hayır! Su, kendi etrafında dönerek, bir huni şekli oluşturarak akmaya başladı. Bu dönen suyun ortasında bir boşluk oluştu. İşte bu dönme hareketine biz girdap diyoruz.
Şimdi sorumuzun cevabına gelelim.
Adım 1: Deneydeki Hareketi Tanımlayalım
Deneyimizde gözlemlediğimiz temel hareket, suyun oluşturduğu dönen bir girdaptır. Bu girdap, o kadar güçlüdür ki içindeki kum, pipet ve kürdan parçalarını da kendiyle birlikte aşağıya doğru çeker.
Adım 2: Yıkıcı Doğa Olaylarını Düşünelim
Aklımıza gelen yıkıcı doğa olaylarını bir düşünelim: deprem, sel, heyelan, çığ, volkanik patlama, fırtına, hortum…
- Depremde yer sarsılır. Bizim deneyimizdeki gibi bir dönme hareketi yoktur.
- Selde sular yükselir ve etrafı kaplar. Yine bir dönme hareketi gözlenmez.
- Heyelanda toprak kayar. Bu da bizim deneyimize benzemiyor.
Peki ya hortum? Televizyonda veya internette hiç hortum gördünüz mü? Hortumlar, havanın kendi etrafında çok büyük bir hızla dönmesiyle oluşan, huniye benzeyen hava olaylarıdır. Tıpkı bizim şişedeki suyumuzun oluşturduğu girdap gibi! Hortumlar da yeryüzündeki nesneleri (toz, toprak, hatta arabaları bile!) içine çekerek hareket ettirir.
Sonuç:
Deneyimizdeki suyun girdap oluşturarak dönmesi ve içindeki parçacıkları sürüklemesi, havanın dönerek oluşturduğu ve önüne çıkan her şeyi içine çeken hortum ile büyük bir benzerlik göstermektedir.
Bu deney, bize doğadaki bu güçlü olayın nasıl bir hareketle gerçekleştiğini küçük bir modelle göstermiş oldu. Harika bir iş çıkardınız!