Merhaba sevgili öğrencilerim! Ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Şimdi hep birlikte kitaptaki “Kendimizi Değerlendirelim 2” etkinliğini çözeceğiz. Soruları dikkatlice okuyup, yukarıdaki metinden de yardım alarak doğru mu yanlış mı olduklarına karar vereceğiz. Hazırsanız, başlayalım!
Soru 1: ( ) Ay, Güneş gibi küre şeklinde bir gök cismidir.
Çözüm: ( D )
Adım 1: Bu cümlede Ay’ın şeklinin Güneş gibi küreye benzediği söyleniyor. Hemen yukarıdaki “Ay’ın Genel Özellikleri” bölümüne bakalım. Orada ne yazıyor? “Küreye benzer.”
Adım 2: Evet, Ay da tıpkı Dünya’mız ve Güneş gibi küresel bir şekle sahiptir. Bu yüzden bu bilgi DOĞRU‘dur. Parantez içine “D” harfini yazıyoruz.
Soru 2: ( ) Ay’a gök taşlarının çarpması, derin çukurlar yani kraterler oluşturur.
Çözüm: ( D )
Adım 1: Cümlede Ay yüzeyindeki kraterlerin gök taşlarının çarpmasıyla oluştuğu belirtiliyor. Krater, gök cisimlerinin yüzeyindeki büyük çukurlara verilen isimdir.
Adım 2: Ay’ın atmosferi yok denecek kadar ince olduğu için, uzaydan gelen gök taşları yeryüzüne kolayca ulaşır ve çarptığı yerde dev çukurlar açar. Biz bu çukurlara krater diyoruz. Dolayısıyla bu bilgi de DOĞRU‘dur. Parantez içine “D” yazalım.
Soru 3: ( ) Ay’ın Dünya’ya uzaklığı yaklaşık olarak 149,5 milyon kilometredir.
Çözüm: ( Y )
Adım 1: Bu cümlede bize bir uzaklık bilgisi verilmiş. 149,5 milyon kilometre, aslında Dünya’nın Güneş’e olan uzaklığıdır. Bu çok büyük bir mesafe!
Adım 2: Ay ise Dünya’mızın uydusudur ve bize çok daha yakındır. Hatta metinde “Dünya’ya yakın olduğundan büyük gibi görünse de…” ifadesi geçiyor. Ay’ın bize olan gerçek uzaklığı yaklaşık 384.400 kilometredir. Bu nedenle verilen bilgi YANLIŞ‘tır. Parantez içine “Y” yazıyoruz.
Soru 4: ( ) Ay’da yağış ve rüzgâr gibi meteorolojik olaylar görülür.
Çözüm: ( Y )
Adım 1: Yağmur, kar, rüzgâr gibi hava olaylarının (meteorolojik olayların) olabilmesi için bir atmosfere ihtiyaç vardır.
Adım 2: “Ay’ın Genel Özellikleri” bölümünde “Atmosferi çok incedir.” diye belirtiliyor. Bu kadar ince bir atmosfer, hava olaylarının oluşmasına izin vermez. Yani Ay’da ne rüzgâr eser ne de yağmur yağar. Bu sebeple bu bilgi YANLIŞ‘tır. Parantez içine “Y” harfini koyalım.
Soru 5: ( ) Ay’da gün içindeki sıcaklık değişimi çok fazladır.
Çözüm: ( D )
Adım 1: Cümle, Ay’da gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkının çok olduğunu söylüyor.
Adım 2: Metnimize tekrar bakalım. Son maddede ne yazıyor? “Gece ve gündüz sıcaklık farkı çok fazladır.” Bunun sebebi de yine atmosferin olmamasıdır. Atmosfer, bir gezegenin yorganı gibidir; sıcaklığı dengeler. Ay’ın yorganı olmadığı için gündüzleri çok sıcak (+127 °C), geceleri ise çok soğuk (-173 °C) olur. Bu bilgi kesinlikle DOĞRU‘dur. Paranteze “D” yazıyoruz.
Soru 6: ( ) Ay, kendi ışığını kendisi üretir.
Çözüm: ( Y )
Adım 1: Bu cümlede Ay’ın bir ışık kaynağı olduğu iddia ediliyor. Yani tıpkı bir lamba ya da Güneş gibi kendi ışığını ürettiği söyleniyor.
Adım 2: Ancak biliyoruz ki Ay bir ışık kaynağı değildir. Metinde de “Doğal ışık kaynağı değildir.” diye açıkça yazıyor. Ay, sadece Güneş’ten aldığı ışığı bir ayna gibi yansıtır. Bu yüzden biz onu parlak görürüz. Dolayısıyla bu bilgi YANLIŞ‘tır. Son parantezimize de “Y” yazarak etkinliğimizi bitiriyoruz.
Umarım bu açıklamalarla Ay’ın özelliklerini daha iyi anlamışsınızdır. Harika iş çıkardınız, tebrikler!