5. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları SDR Dİkey Yayınları Sayfa 188

Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencim, ben Fen Bilimleri öğretmenin. Bu elektrik devreleri ile ilgili soruları ne kadar güzel bulmuşsun. Hadi gel, şimdi bu soruları birlikte, adım adım ve anlayarak çözelim. Emin ol, konu çok zevkli!

1. Soru: Ziya, verilen devreleri sırasıyla kurmuş ve lambaların parlaklıklarını gözlemlemiştir. Buna göre Ziya’nın

I. Lamba parlaklığı bağımlı değişkendir.

II. Pil sayısı bağımsız değişkendir.

III. 2. devredeki lambanın parlaklığı, 1. devreninkinden azdır.

yorumlarından hangisi ya da hangileri doğrudur?

Çözüm:

Bu soruyu çözmek için önce deneylerdeki “değişken” kavramını hatırlayalım. Bir deneyde bizim bilerek değiştirdiğimiz şeye bağımsız değişken, bu değişiklikten nasıl etkilendiğini gözlemlediğimiz şeye ise bağımlı değişken diyoruz. Deney boyunca hiç değiştirmediğimiz şeylere de sabit tutulan (kontrollü) değişken deriz.

Haydi şimdi Ziya’nın deneyine bu gözle bakalım!

Adım 1: Değişkenleri Bulalım

• Ziya neyi değiştirmiş? 1. devrede bir lamba, 2. devrede ise iki lamba kullanmış. Yani bilerek lamba sayısını değiştirmiş. O zaman bizim bağımsız değişkenimiz lamba sayısıdır.
• Ziya neyi gözlemliyor? Soruda da yazdığı gibi “lambaların parlaklıklarını gözlemlemiştir”. O zaman bizim bağımlı değişkenimiz lamba parlaklığıdır.
• Ziya neleri aynı tutmuş? Her iki devrede de birer tane pil var. Demek ki pil sayısı sabit tutulan değişkendir.

Adım 2: Yorumları Değerlendirelim

• I. Lamba parlaklığı bağımlı değişkendir. Evet, Adım 1’de bulduğumuz gibi Ziya’nın gözlemlediği sonuç lamba parlaklığıdır. Bu yüzden bu yorum doğrudur.
• II. Pil sayısı bağımsız değişkendir. Hayır, Ziya pil sayısını değiştirmemiş, her iki devrede de bir pil kullanmış. Pil sayısı sabit tutulan değişkendir. Bu yüzden bu yorum yanlıştır.
• III. 2. devredeki lambanın parlaklığı, 1. devreninkinden azdır. Pilin enerjisini bir pasta gibi düşünelim. 1. devrede bu pastayı tek bir lamba yiyor. 2. devrede ise aynı büyüklükteki pastayı iki lamba paylaşıyor. Paylaşınca her birine daha az düşer değil mi? Bu yüzden 2. devredeki lambalar daha sönük yanar. Yani bu yorum da doğrudur.

Sonuç:

Bu durumda I ve III numaralı yorumlar doğru. Şıklara baktığımızda doğru cevabın B) I ve III olduğunu görüyoruz.

2. Soru: Bir elektrik devresinde lambaların parlaklığını artırmak için aşağıda verilenlerden hangisi yapılmalıdır?

Çözüm:

Sevgili öğrencim, bir lambanın daha parlak yanması demek, ona daha fazla elektrik enerjisi ulaşması demektir. Şimdi şıkları inceleyerek hangisinin bunu sağladığına bakalım.

Adım 1: Şıkları İnceleyelim

• A) Anahtar sayısını artırmak: Anahtar, devreyi açıp kapatmaya yarar, yani elektriğin geçip geçmeyeceğini kontrol eder. Sayısının artması veya azalması parlaklığı etkilemez. Bu seçenek yanlış.
• B) Pil sayısını azaltmak: Pil, devrenin enerji kaynağıdır. Pil sayısını azaltırsak devrenin enerjisi azalır ve lamba daha sönük yanar. Biz parlaklığı artırmak istiyorduk. Bu seçenek yanlış.
• C) Lamba sayısını azaltmak: Yine pasta örneğimizi düşünelim. Devredeki pilin enerjisi (pasta) aynı kalırken, onu paylaşan lamba sayısı (kişi sayısı) azalırsa, her bir lambaya düşen enerji artar. Bu da lambaların daha parlak yanmasını sağlar. Bu seçenek doğru!
• D) Lamba sayısını artırmak: Lamba sayısını artırırsak, aynı enerjiyi daha çok lamba paylaşacağı için her bir lamba daha sönük yanar. Bu seçenek yanlış.

Sonuç:

Lambaların parlaklığını artırmak için lamba sayısını azaltmalıyız. Doğru cevap C seçeneğidir.

3. Soru: Aşağıdaki devrelerden hangisinde lamba ışık verir?

Çözüm:

Harika bir soru! Bir lambanın ışık verebilmesi için çok basit bir kuralımız var: Devrenin tam ve kapalı olması gerekir. Yani, elektriğin pilden yola çıkıp, kablolarda hiç boşluk olmadan, lambanın içinden geçip tekrar pile geri dönmesi gerekir. Şimdi devrelere bu gözle bakalım.

Adım 1: Devreleri Kontrol Edelim

• A) devresi: Bu devrede pil var, lambalar var ama dikkat et, anahtar açık! Anahtar açık olduğunda kablolar arasında bir boşluk oluşur ve elektrik geçemez. Lamba yanmaz.
• B) devresi: Bu devrede pil var, lambalar var ve anahtar kapalı. Elektrik pilden çıkar, kapalı anahtardan geçer, lambaların içinden geçer ve tekrar pile döner. Yol tamamlanmış! Lamba ışık verir.
• C) devresi: Bu devrede lambalar var ama pil yok! Pil, devrenin enerji kaynağıdır. Enerji kaynağı olmadan lamba yanamaz. Lamba yanmaz.
• D) devresi: Bu devrede pil ve lambalar var. Ama dikkatli bakarsan kablolarda bir kopukluk, bir boşluk var. Bu yüzden elektrik devreyi tamamlayamaz. Lamba yanmaz.

Sonuç:

İncelediğimizde sadece B devresinin tam ve kapalı bir devre olduğunu görüyoruz. Bu yüzden doğru cevap B seçeneğidir.

Umarım açıklamalarım faydalı olmuştur. Elektrik devreleri konusu çok eğlencelidir, bol bol pratik yaparak daha da iyi öğrenebilirsin. Başarılar dilerim!