Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle Fen Bilimleri dersimizin “Madde ve Değişim” ünitesindeki harika bir deneyi ve konu değerlendirme sorularını inceleyeceğiz. Bu sayfa, gazların ısınıp soğuduğunda nasıl davrandığını anlamamız için hazırlanmış. Hadi gel, hem deneyi yorumlayalım hem de aşağıdaki boşluk doldurma sorularını birlikte çözelim.
Sonuç Çıkaralım Bölümü
Soru: Sıcak ve soğuk suya koyduğumuz balonda ne gibi değişiklikler gözlemledik. Açıklayalım.
Çözüm ve Açıklama:
Adım 1: Öncelikle deneyde ne yaptığımızı hatırlayalım. Şişirdiğimiz bir balonu önce sıcak suyun içine, sonra da soğuk suyun içine koyduk.
Adım 2: Sıcak Su Durumu: Balonu sıcak suyun içine koyduğumuzda, balonun içindeki hava (gaz) ısınır. Isınan gaz tanecikleri hareketlenir ve birbirinden uzaklaşmaya başlar. Bu olaya genleşme denir. Bu yüzden balonun hacmi artar ve balonun şiştiğini (büyüdüğünü) gözlemleriz.
Adım 3: Soğuk Su Durumu: Aynı balonu alıp soğuk suyun içine koyduğumuzda, balonun içindeki hava ısı kaybeder ve soğur. Soğuyan gaz tanecikleri yavaşlar ve birbirine yaklaşır. Bu olaya büzülme denir. Bu yüzden balonun hacmi azalır ve balonun söndüğünü (küçüldüğünü) gözlemleriz.
Sonuç: Sıcak suda balon genleşerek şişmiş, soğuk suda ise büzülerek küçülmüştür. Bu deney bize gazların sıcaklık etkisiyle genleşip büzülebileceğini kanıtlar.
Kendimizi Değerlendirelim 4 Bölümü
Soru 1: Aşağıdaki kutucuklarda verilen kelimeleri noktalı yerlere yazarak cümleleri tamamlayalım.
Verilen Kelimeler: gazların, genleşme, büzülme, termometre
a. Isı veren maddelerin boyutlarının küçülmesine ………………………… denir.
Adım 1: Cümleyi inceleyelim. Bir madde ısı verdiğinde soğur. Soğuyan maddelerin hacimlerinin küçüldüğünü biliyoruz.
Adım 2: Maddelerin soğuyarak küçülmesi olayına Fen Bilimlerinde ne ad veriyorduk? Evet, “büzülme” diyoruz.
Cevap: büzülme
b. Sıcak hava balonları ………………………… genleşme ve büzülme özelliği ile hareket eder.
Adım 1: Sıcak hava balonlarının içinde ne vardır? Adı üzerinde “hava” vardır ve hava bir gaz karışımıdır.
Adım 2: Balonun içindeki hava ısıtılınca genleşir ve balon yükselir. Bu durum gazların genleşme özelliğini gösterir. Kutucuklardaki kelimelerden buraya en uygun olanı maddenin halini belirten kelimedir.
Cevap: gazların
c. Sıcaklığı ölçmeye yarayan aletlere ………………………… denir.
Adım 1: Bu bir tanım sorusu. Hastalandığımızda veya havanın ne kadar sıcak olduğunu öğrenmek istediğimizde bir alet kullanırız.
Adım 2: Sıcaklık ölçümü yapan bu aletin adı termometredir. Zaten kutucuklarda kalan kelimemiz de budur.
Cevap: termometre
Aferin! Gazların genleşmesi ve büzülmesi konusunu harika bir şekilde pekiştirdik. Unutma; maddeler ısınınca genleşir (büyür), soğuyunca büzülür (küçülür). Başarılar dilerim!