Harika bir çalışma sayfası! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Şimdi hep birlikte “Madde ve Değişim” ünitesindeki bu güzel alıştırmaları adım adım çözeceğiz. Hazırsanız, başlayalım!
1. Soru: Erime, donma, kaynama, süblimleşme, yoğuşma, kırağılaşma, buharlaşma kelimelerini kullanarak aşağıdaki noktalı yere kısa bir hikâye yazalım.
Çözüm:
Ben minik bir su damlasıyım. Maceram, dağın zirvesindeki bir buz parçasının içindeyken başladı. Güneşin sıcacık yüzünü göstermesiyle birlikte erime gerçekleşti ve ben özgür bir su damlası olarak nehre karıştım. Yolculuğum sırasında güneşin sıcaklığı arttı ve ben buharlaşma ile gökyüzüne doğru yükseldim. Tıpkı annemin ocakta unuttuğu çaydanlıktaki suyun kaynama ile hızla buharlaşması gibi… Gökyüzünde diğer su buharı arkadaşlarımla buluşup bir bulut olduk. Ancak orada hava çok soğuktu ve ben yoğuşma geçirerek tekrar minicik bir su damlasına dönüştüm. Kış mevsimi geldiğinde hava o kadar soğudu ki, yeryüzüne inerken bir ağacın dalına tutundum. O gece soğuktan su buharı halindeki arkadaşlarım doğrudan katı hale geçerek kırağılaşma olayıyla dalın üzerini bembeyaz bir örtüyle kapladı. Sabah olduğunda ise güneşli ama dondurucu bir rüzgar çıktı. Dalın üzerindeki bazı buz kristalleri, sıvı hale geçmeden doğrudan buharlaştı, yani süblimleşme yaşandı. Akşam olup hava tekrar soğuyunca, göldeki arkadaşlarım gibi ben de donma olayıyla tekrar bir buz kristali oldum ve yeni maceralar için beklemeye başladım.
2. Soru: Aşağıdaki görsellerden ve oklardan hareketle hâl değişimi olaylarını noktalı yerlere yazalım.
Çözüm:
Bu şemada maddenin üç hali olan katı, sıvı ve gaz arasındaki geçişleri görüyoruz. Haydi bu geçişlerin isimlerini birlikte bulalım!
- Adım 1: Katıdan Sıvıya Geçiş
Ok, katı haldeki buzdan sıvı haldeki suya doğru gidiyor. Buzun suya dönüşmesine ne diyorduk? Elbette, Erime!
- Adım 2: Sıvıdan Gaza Geçiş
Ok, sıvı halden gaz hale, yani buluta doğru yükseliyor. Yere dökülen suyun bir süre sonra kaybolması gibi, bu olayın adı Buharlaşma‘dır.
- Adım 3: Gazdan Sıvıya Geçiş
Bu sefer ok, gaz halden sıvı hale doğru iniyor. Soğuk bir bardağın dışında oluşan su damlacıklarını hatırlayın. Bu olayın adı Yoğuşma‘dır.
- Adım 4: Katıdan Gaza Geçiş
Ok, doğrudan katı halden gaz hale gidiyor. Katı bir maddenin sıvı olmadan direkt gaz haline geçmesine Süblimleşme denir. Naftalin buna güzel bir örnektir.
- Adım 5: Gazdan Katıya Geçiş
Ok, gaz halden doğrudan katı hale iniyor. Kışın çok soğuk sabahlarda arabaların ve bitkilerin üzerinde gördüğümüz buz kristalleri bu şekilde oluşur. Bu olayın adı ise Kırağılaşma‘dır.
- Not: Sıvıdan katıya geçiş olan Donma zaten soruda bize verilmiş.
Sonuç:
Boşluklara sırasıyla şu olaylar yazılmalıdır:
- Katıdan sıvıya geçiş: Erime
- Sıvıdan gaza geçiş: Buharlaşma
- Gazdan sıvıya geçiş: Yoğuşma
- Katıdan gaza geçiş: Süblimleşme
- Gazdan katıya geçiş: Kırağılaşma
Umarım her şeyi net bir şekilde anlamışsınızdır. Aferin çocuklar, harika iş çıkardınız! Unutmayın, fen bilimleri etrafımızdaki dünyayı anlamanın en eğlenceli yoludur.