5. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları SDR Dİkey Yayınları Sayfa 212
Merhaba sevgili öğrencim,
Harika bir çalışma! Fen Bilimleri sözlüğümüzdeki bazı kavramları daha iyi anlamak için bana bu sayfayı göndermen çok güzel. Gel şimdi bu terimlerin ne anlama geldiğini birlikte, adım adım ve daha anlaşılır bir şekilde inceleyelim. Tıpkı derste yaptığımız gibi, her birini keyifli örneklerle açıklayacağım.
çiçekli bitkiler : Çiçek bulunduran bitkiler.
Açıklama: Bu çok kolay, değil mi? Etrafımızda gördüğümüz, güzel ve renkli çiçekler açan bitkileri düşün. Mesela bir gül, papatya veya lale… Bunların hepsi çiçekli bitkilerdir. Çiçekler, bu bitkilerin tohumlarını ve meyvelerini oluşturarak nesillerinin devam etmesini sağlar. Yani çiçekler sadece güzel görünmekle kalmaz, aynı zamanda bitkinin üremesi için çok önemlidir.
çiçeksiz bitkiler : Çiçek bulundurmayan bitkiler.
Açıklama: Adından da anlaşıldığı gibi bu bitkilerin çiçekleri yoktur. “Peki öğretmenim, çiçeksiz nasıl çoğalıyorlar?” diye sorduğunu duyar gibiyim. Bu bitkiler çiçek ve tohum yerine, genellikle yapraklarının altında bulunan spor denilen çok küçük yapılarla çoğalırlar. Ormanlarda veya nemli yerlerde gördüğümüz eğrelti otları ve kayaların üzerindeki yeşil, kadifemsi kara yosunları çiçeksiz bitkilere en güzel örneklerdir.
çiçek tozu : Çiçekli bitkilerde erkek üreme hücrelerini içeren tanecikler.
Açıklama: Çiçek tozlarına polen de deriz. Bir çiçeğin ortasındaki sarı, toz gibi şeyleri hiç fark ettin mi? İşte onlar polendir. Arılar çiçekten çiçeğe konarken bu tozları taşırlar ve bitkilerin döllenmesine, yani meyve ve tohum yapmasına yardımcı olurlar. Rüzgâr da polenleri taşıyabilir. Yani çiçek tozları, bitki bebeklerinin (tohumların) oluşması için gereken en önemli şeylerden biridir.
daire : Bir çemberin içinde kalan düzlem parçası.
Açıklama: Bunu bir simit ve bir madeni para ile düşünebiliriz. Simidin sadece kenar çizgisi çemberdir. Ama içi dolu olan madeni para bir dairedir. Yani daire, çemberin içini de kapsayan dolu şekildir. Tıpkı bir pizza gibi! Pizzanın kenarı çember, tamamı ise dairedir.
diyafram : 1. Göğüs ve karın boşluklarını birbirinden ayıran ince ve geniş kas. 2. Bir ışık demetinde uçtaki ışıkları tutmak ve optik cihazlarda daha net bir görüntü elde etmek için kullanılan çapı ayarlanabilir ışık geçirmez levha.
Açıklama: Bu kelimenin iki anlamı var ama bizim Fen Bilimleri dersimizde en çok kullandığımız ilk anlamıdır.
Adım 1: Diyafram, vücudumuzun içinde, akciğerlerimizin hemen altında bulunan büyük bir kastır. Bir paraşüt gibi düşünebilirsin.
Adım 2: Nefes aldığımızda bu kas aşağı doğru kasılır ve akciğerlerimize hava dolması için yer açar. Nefes verdiğimizde ise gevşeyip yukarı çıkarak havanın dışarı çıkmasına yardımcı olur. Yani soluk alıp vermemizde çok önemli bir görevi vardır.
doğal denge : Doğada canlı ve cansızların sürekli etkileşimleriyle kurulan denge.
Açıklama: Doğayı dev bir yapboz gibi düşün. Her parça (hayvanlar, bitkiler, su, hava, toprak) birbiriyle uyum içinde olmalıdır. Örneğin, bir ormanda tavşanlar otlarla beslenir, tilkiler de tavşanlarla. Eğer tilkiler yok olursa, tavşan sayısı çok artar, bütün otları yerler ve ot kalmayınca kendileri de aç kalır. İşte bu yapbozun bozulmaması, her şeyin uyum içinde yaşaması durumuna doğal denge diyoruz.
donma : Bir sıvının soğuyunca katı hâle dönüşmesi.
Açıklama: Bu, maddelerin hâl değişimlerinden biridir. En bildiğimiz örnek, suyu buzluğa koyduğumuzda buza dönüşmesidir. Sıvı olan su, yeterince soğuyunca katı olan buza dönüşür. Bu olaya donma deriz.
erime : Maddenin katı hâlden sıvı hâle geçmesi.
Açıklama: Bu da donmanın tam tersidir. Buzdolabından çıkardığın bir buz parçasını masanın üzerine koyduğunda ne olur? Bir süre sonra eriyerek suya dönüşür. İşte katı bir maddenin ısı alarak sıvı hâle geçmesine erime diyoruz.
elektrik devresi : Üzerinden elektrik enerjisi geçen üreteç, ampul, bağlantı kablosu ve anahtardan oluşan devre.
Açıklama: Elektrik devresi, elektriğin yolculuk yaptığı kapalı bir yoldur. Gel bu yolun elemanlarına bakalım:
- Üreteç (Pil): Elektriğin kaynağıdır, yolculuğu başlatan enerji paketidir.
- Bağlantı Kablosu: Elektriğin üzerinde yürüdüğü yoldur.
- Ampul: Elektriğin ulaştığında ışık saçan duraktır.
- Anahtar: Yoldaki bir köprü gibidir. Anahtarı kapattığımızda (düğmeye bastığımızda) köprü kapanır, elektrik karşıya geçer ve ampul yanar. Açtığımızda ise köprü kalkar, elektrik geçemez ve ampul söner.
İşte bu elemanların hepsinin birbirine bağlı olduğu sisteme basit elektrik devresi diyoruz.
enerji : Maddede var olan ve ısı, ışık biçiminde ortaya çıkan güç.
Açıklama: Enerji, en basit tanımıyla iş yapabilme yeteneğidir. Koşmak için enerjiye ihtiyacımız var, bunu yediğimiz besinlerden alırız. Bir ampulün ışık vermesi için elektrik enerjisine ihtiyacı var. Bir arabanın gitmesi için yakıt (kimyasal) enerjisine ihtiyacı var. Güneş bize hem ısı hem de ışık enerjisi verir. Yani etrafımızdaki her hareketin ve değişimin arkasında enerji vardır.
Umarım bu açıklamalar konuları daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Aklına takılan başka bir şey olursa hiç çekinme, yine sor. Öğrenmek en güzel macera