Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle 5. Sınıf Fen Bilimleri dersimizin “İnsan ve Çevre” ünitesine ait bu değerlendirme sayfasını birlikte inceleyip çözeceğiz. Hazırsan arkana yaslan, dikkatini topla ve başlayalım. Fen bilimleri, dünyamızı anlamamızı sağlayan harika bir derstir!
1. Soru: Aşağıda verilen cümlelerden doğru olanların başındaki kutuya “D”, yanlış olanların başındaki kutuya “Y” yazalım. Yanlış cümlelerin doğru hâlini noktalı yerlere yazalım.
a. ( ) Yağmur ve kar sularının neden olduğu toprak kaymasıyla meydana gelen yıkıcı doğa olayı depremdir.
Çözüm ve Açıklama:
Öncelikle bu cümleyi dikkatlice okuyalım. Cümlede “toprak kayması” diyor. Toprağın yağışların etkisiyle yer değiştirmesine biz Heyelan (Toprak Kayması) diyoruz. Deprem ise yer kabuğundaki kırılmalar sonucu oluşan sarsıntıdır. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
Cevap: ( Y )
Doğrusu: Yağmur ve kar sularının neden olduğu toprak kaymasıyla meydana gelen yıkıcı doğa olayı heyelandır.
b. ( ) Volkanik patlama ile volkanın çevresinde bulunan yerleşim yerleri zarar görür.
Çözüm ve Açıklama:
Volkanik patlamalar sırasında yerin derinliklerinden çok sıcak lavlar, küller ve gazlar çıkar. Bu durum yanardağın yakınındaki köyler, kasabalar ve şehirler için çok tehlikelidir. Hem sıcaklık hem de hava kirliliği zarar verir.
Cevap: ( D )
c. ( ) Akarsu kenarına ev yapmak, sel baskınlarına karşı alınacak önlemdir.
Çözüm ve Açıklama:
Burada biraz mantık yürütelim. Eğer bir nehrin veya derenin (akarsu) hemen kenarına ev yaparsak, yağmur çok yağdığında su taşar ve evimiz sular altında kalır. Yani bu bir önlem değil, tam tersine tehlikeli bir davranıştır. Selden korunmak için dere yataklarından uzak durmalıyız.
Cevap: ( Y )
Doğrusu: Akarsu kenarına ev yapmak, sel baskınlarına karşı alınacak bir önlem değildir, aksine sel riskini artıran bir durumdur.
ç. ( ) Kendi etrafında dönen şiddetli rüzgârlara hortum denir.
Çözüm ve Açıklama:
Evet, sıcak ve soğuk havanın aniden yer değiştirmesiyle oluşan ve kendi etrafında hızla dönen rüzgarlara hortum diyoruz. Gökyüzünden yeryüzüne uzanan bir huni gibi görünür.
Cevap: ( D )
d. ( ) Kasırgaların hızı 100 km’den daha azdır.
Çözüm ve Açıklama:
Rüzgarların “kasırga” olarak adlandırılabilmesi için çok ama çok hızlı esmesi gerekir. Bir rüzgarın kasırga sayılması için hızının saatte en az 118 km (yaklaşık 120 km) olması gerekir. 100 km’den az olan rüzgarlar fırtına olabilir ama kasırga değildir.
Cevap: ( Y )
Doğrusu: Kasırgaların hızı 118 km’den (veya 100 km’den) daha fazladır.
2. Soru: Peki, depreme hazırlıklı olmak için bizler neler yapabiliriz? Düşüncelerimizi aşağıda verilen alana yazalım.
Çözüm ve Açıklama:
Bu soru çok önemli çünkü ülkemiz bir deprem ülkesi. Metinde AFAD gibi kuruluşların görevlerinden bahsedilmiş. Bizim üzerimize düşen görevler ise “Deprem Öncesi” yapmamız gereken hazırlıklardır. Bir öğrenci olarak senin ve ailenin yapabileceği en önemli şeyleri maddeler halinde yazalım. Buradaki boşluğa şunları yazabilirsin:
Adım 1: Öncelikle evimizde devrilebilecek ağır eşyaları (dolap, kitaplık gibi) duvara sabitlemeliyiz. Bu, sarsıntı anında üzerimize düşmelerini engeller.
Adım 2: İçinde su, fener, düdük, ilk yardım malzemeleri ve bisküvi gibi bozulmayan yiyeceklerin olduğu bir Deprem Çantası hazırlamalıyız.
Adım 3: Ailemizle birlikte bir “Afet Planı” yapmalıyız. Deprem anında evde nerede duracağımızı (Hayat Üçgeni) ve depremden sonra nerede buluşacağımızı konuşmalıyız.
Adım 4: “Çök – Kapan – Tutun” hareketini öğrenip evde tatbikat yapmalıyız.
Özetle boşluğa yazabileceğin örnek cevap:
“Depreme hazırlıklı olmak için öncelikle evimizdeki devrilebilecek ağır eşyaları duvara sabitlemeliyiz. İçinde acil ihtiyaçlarımızın olduğu bir deprem çantası hazırlamalıyız. Ailemizle bir toplanma alanı belirlemeli ve ‘Çök-Kapan-Tutun’ hareketini öğrenerek tatbikatlar yapmalıyız.”
Aferin! Hem soruları doğru cevapladın hem de doğal afetlere karşı nasıl bilinçli olunacağını tekrar etmiş oldun. Derslerinde başarılar dilerim!