Merhaba sevgili öğrencim, Fen Bilimleri dersimize hoş geldin!
Bugün seninle birlikte Güneş, Dünya ve Ay ünitemizle ilgili iki güzel soruyu çözeceğiz. Bu sorular, hem bilgilerimizi tazelememize hem de konuları daha iyi anlamamıza yardımcı olacak. Hazırsan, haydi başlayalım!
6. Soru:
I. Ay, kendi etrafındaki dönüşü ile Dünya etrafındaki dolanımını aynı sürede tamamlar.
II. Dünya, Güneş etrafında dolanırken kendi etrafında döner.
III. Dünya’dan bakılınca Ay’ın hep aynı yüzü görülür.
IV. Güneş’in de tıpkı Dünya gibi katmanları vardır.
Yukarıda verilenlerden biri neden, diğeri sonuç olarak düzenlenirse aşağıdaki seçeneklerden hangisi doğru olur?
Çözüm:
Bu soruda bizden bir “neden-sonuç” ilişkisi kurmamız isteniyor. Yani, bir olayın sebebini (nedenini) ve bu sebepten dolayı ortaya çıkan durumu (sonucu) bulacağız. Tıpkı “Yağmur yağdı, yerler ıslandı.” cümlesindeki gibi. Burada yağmurun yağması neden, yerlerin ıslanması ise sonuçtur.
Şimdi bize verilen bilgilere tek tek bakalım:
- Adım 1: Cümleleri Anlayalım
- I. cümle bize Ay’ın çok ilginç bir hareketinden bahsediyor: Ay, kendi etrafında bir tam turu ne kadar sürede atıyorsa, Dünya’nın etrafındaki bir tam turunu da hemen hemen aynı sürede tamamlıyor.
- II. cümle Dünya’mızın hareketlerini anlatıyor. Bu da doğru bir bilgi ama Ay’ın görünüşüyle doğrudan bir ilgisi yok gibi.
- III. cümle ise bizim Dünya’dan yaptığımız bir gözlemi söylüyor: Gökyüzüne ne zaman baksak Ay’ın hep aynı tarafını, aynı yüzünü görürüz. Hiç “Ay’ın arka yüzü” dediğimiz tarafını göremeyiz.
- IV. cümle Güneş’in yapısıyla ilgili bir bilgi veriyor. Bu konumuzla pek alakalı değil.
- Adım 2: Neden-Sonuç İlişkisini Kuralım
Şimdi kendimize şu soruyu soralım: “Neden Dünya’dan bakınca Ay’ın hep aynı yüzünü görüyoruz?”
İşte bu sorunun cevabı, I. cümlede saklı! Ay, kendi etrafında dönerken aynı zamanda Dünya’nın etrafında da dolandığı için ve bu iki hareketi aynı sürede tamamladığı için, bize hep aynı yüzü dönük kalır. Bunu, bir arkadaşının etrafında dönerken yüzünü hep ona dönerek yürümeye benzetebilirsin. Bir turu tamamladığında, kendi etrafında da bir tur dönmüş olursun!
O zaman şöyle diyebiliriz:
Neden: Ay’ın kendi etrafındaki dönüş süresi ile Dünya etrafındaki dolanma süresinin aynı olması. (Yani I. cümle)
Sonuç: Dünya’dan bakılınca Ay’ın hep aynı yüzünün görülmesi. (Yani III. cümle)
- Adım 3: Doğru Seçeneği Bulalım
Şimdi seçeneklere bakalım ve Neden’in I, Sonuç’un ise III olduğu şıkkı arayalım.
A) Neden: II, Sonuç: III
B) Neden: IV, Sonuç: II
C) Neden: III, Sonuç: IV
D) Neden: I, Sonuç: III
Gördüğün gibi, bizim bulduğumuz ilişki D) seçeneğinde doğru olarak verilmiş.
Sonuç: D
7. Soru:
Aşağıda 2019 Ağustos ayı içinde Ay’ın bazı evrelerinin görünümlerini gösteren takvim verilmiştir.
Buna göre dolunay evresi hangi tarihte gözlemlenebilir?
Çözüm:
Bu soru, Ay’ın evreleri hakkındaki bilgilerimizi kullanmamızı istiyor. Takvime dikkatlice bakalım ve ipuçlarını yakalayalım!
- Adım 1: Takvimdeki Bilgiyi Tespit Edelim
Takvime baktığımızda, 1 Ağustos tarihinde Ay’ın Yeni ay evresinde olduğunu görüyoruz. Yeni ay, Ay’ın Güneş ile Dünya arasında olduğu ve bu yüzden Dünya’dan bakıldığında görünmediği evredir. Yani gökyüzünde kapkaranlıktır.
- Adım 2: Ay’ın Evrelerini Hatırlayalım
Ay’ın ana evreleri belirli bir sırayla gerçekleşir ve her ana evre arasında yaklaşık 1 hafta (7 gün) geçer. Bu sıralama şöyledir:
Yeni ay → (yaklaşık 1 hafta sonra) → İlk dördün → (yaklaşık 1 hafta sonra) → Dolunay → (yaklaşık 1 hafta sonra) → Son dördün → (yaklaşık 1 hafta sonra) → Tekrar Yeni ay
- Adım 3: Dolunay Tarihini Hesaplayalım
Bizden dolunay evresinin ne zaman olacağını bulmamız isteniyor. Sıralamaya göre, Yeni ay evresinden Dolunay evresine geçmek için iki ana evre atlamamız gerekiyor: Yeni ay’dan İlk dördün’e ve İlk dördün’den Dolunay’a.
Bu da demek oluyor ki, Yeni ay’dan sonra yaklaşık 2 hafta geçmesi gerekir.
1 hafta + 1 hafta = 2 hafta
2 hafta da yaklaşık 14 gün eder.
Hesabımızı yapalım: Takvimde Yeni ay tarihi 1 Ağustos.
1 Ağustos + 14 gün = 15 Ağustos
Bu hesaba göre, dolunay evresini 15 Ağustos civarında görmeyi bekleriz.
- Adım 4: Doğru Seçeneği Bulalım
Şimdi seçeneklerimize bakalım:
A) 13
B) 15
C) 17
D) 19
Hesaplamamız sonucunda bulduğumuz 15 Ağustos tarihi, B) seçeneğinde yer alıyor.
Sonuç: B
Umarım açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Unutma, Fen Bilimleri dersi evreni ve çevremizi anlamak için harika bir maceradır! Aklına takılan bir şey olursa çekinmeden sorabilirsin. Başarılar dilerim!