Merhaba sevgili öğrencilerim!
Ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Kitabımızdaki bu güzel etkinliğin sorularını birlikte inceleyip cevaplayalım. Bu deney, maddelerin en ilginç özelliklerinden biri olan hâl değişimi konusunu anlamamız için harika bir fırsat. Haydi gelin, bu deneyin sonuçlarını adım adım çıkaralım!
Sonuç Çıkaralım Bölümü Soruları ve Çözümleri
1. Soru:
Isıttığımız yağ ve mumda ne gibi bir değişiklik gözlemledik? Açıklayalım.
Çözüm:
Bu soruyu cevaplamak için deneyi aklımızda canlandıralım. Başlangıçta hem katı yağ hem de mum, adından da anlaşılacağı gibi, katı hâldeydi, değil mi?
Adım 1: Beherglasların içine koyduğumuz katı yağı ve mumu, ispirto ocakları ile ısıtmaya başladık. Isı, bir enerji türüdür ve maddelerin taneciklerini hareketlendirir.
Adım 2: Isı alan katı yağ ve mum, yavaş yavaş form değiştirmeye başladı. Katı ve sert görünümleri giderek akışkan bir yapıya dönüştü. Yani, katı hâlden sıvı hâle geçtiler.
Sonuç: Isıttığımız yağ ve mumda gözlemlediğimiz değişiklik, onların erimesidir. Maddenin ısı alarak katı hâlden sıvı hâle geçmesi olayına biz ERİME diyoruz. Tıpkı bir buz parçasının sıcakta eriyip suya dönüşmesi gibi, katı yağ ve mum da ısı alınca eriyerek sıvılaştı.
2. Soru:
Isıttığımız mum ve yağı buzdolabında belli bir süre bekletirsek mum ve yağda ne gibi değişiklikler olur? Açıklayalım.
Çözüm:
Şimdi de ilk deneyde elde ettiğimiz sıvı hâldeki mumu ve yağı alıp buzdolabına koyduğumuzu hayal edelim. Buzdolabı ne işe yarar? İçindeki şeyleri soğutur, yani onlardan ısı alır.
Adım 1: Sıvı hâldeki mum ve yağ, buzdolabının soğuk ortamına girdiğinde çevreye ısı vermeye başlar. Isı kaybettikçe taneciklerinin hareketi yavaşlar ve birbirine daha çok yaklaşır.
Adım 2: Yeterince soğuduklarında, yani yeterince ısı kaybettiklerinde, akışkanlıklarını kaybederler. Tekrar katı ve sert bir yapıya bürünürler. Yani, sıvı hâlden katı hâle geri dönerler.
Sonuç: Isıttığımız mum ve yağı buzdolabında beklettiğimizde gözlemleyeceğimiz değişiklik, onların donmasıdır. Maddenin ısı vererek sıvı hâlden katı hâle geçmesi olayına ise DONMA adını veriyoruz. Bu da tıpkı suyu buzluğa koyduğumuzda donup buza dönüşmesi gibidir.
Gördüğünüz gibi çocuklar, erime ve donma birbirinin tam tersi olan hâl değişimleridir. Biri ısı alarak, diğeri ise ısı vererek gerçekleşir. Bu deneyle bunu çok güzel bir şekilde gözlemlemiş olduk!