5. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları SDR Dİkey Yayınları Sayfa 85

Harika bir Fen Bilimleri konusu! Merhaba sevgili öğrencilerim, kitabımızdaki bu güzel etkinliği ve sorularını birlikte inceleyelim. Maddenin hâl değişimi, etrafımızda her an gerçekleşen sihirli bir olay gibidir. Gelin bu sihrin arkasındaki bilimi adım adım çözelim.

Soru 1: İçinde yemek pişen tencerenin kapağını annemiz kaldırdığı zaman tencereden buhar çıktığını görmüşüzdür. Kapaktan damlayan sular da dikkatimizi çekmiştir. Sizce bütün bunların nedeni ne olabilir?

Bu sorunun cevabı, maddenin iki harika hâl değişiminde saklı: Buharlaşma ve Yoğuşma! Gelin birlikte bakalım.

Adım 1: Buharlaşma
Ocağı yaktığımızda tenceredeki su ve yemekler ısınmaya başlar. Isınan su, sıvı hâlden gaz hâle geçer. Suyun bu gaz hâline biz su buharı diyoruz. Tencerenin kapağını kaldırdığımızda gördüğümüz o duman gibi şey aslında su buharıdır. İşte bu olaya buharlaşma denir.

Adım 2: Yoğuşma
Tencereden çıkan sıcak su buharı, kendisinden daha soğuk olan tencere kapağına çarpar. Soğuk bir yüzeye çarpan su buharı, ısısını kaybeder ve tekrar sıvı hâle, yani minik su damlacıklarına dönüşür. Bu damlacıklar birleşerek büyür ve kapaktan aşağı doğru süzülür. Gaz hâldeki bir maddenin tekrar sıvı hâle dönmesine ise yoğuşma (veya yoğunlaşma) adını veriyoruz.

Sonuç: Yani tencereden buhar çıkması buharlaşma, kapakta su damlacıklarının oluşması ise yoğuşma olayıdır. Ne kadar ilginç, değil mi?

Şimdi de etkinlikteki “Sonuç Çıkaralım” bölümündeki sorulara bakalım.

Soru 2: Suda kabarcıkların oluşması ne anlama gelir? Açıklayalım.

Bu da çok güzel bir soru! Deneyde beherglastaki suyu ispirto ocağıyla ısıttık ve bir süre sonra içinde kabarcıklar görmeye başladık.

Adım 1: Isınan Su
Suyu ısıtmaya devam ettiğimizde sıcaklığı artar ve belirli bir sıcaklığa (deniz seviyesinde 100 Santigrat dereceye) ulaşır.

Adım 2: Kaynama Başlıyor!
Su bu sıcaklığa ulaştığında, sadece yüzeyinden değil, suyun her yerinden çok hızlı bir şekilde buharlaşmaya başlar. İşte suyun iç kısımlarında oluşan bu su buharı keseciklerini biz kabarcık olarak görürüz. Bu kabarcıklar yukarı doğru çıkar ve su yüzeyinde patlayarak havaya karışır.

Sonuç: Kısacası, suda kabarcıkların oluşması, suyun artık kaynadığı anlamına gelir. Kaynama, buharlaşmanın en hızlı olduğu andır.

Soru 3: Suyun üzerini neden streç filmle kapattık ve streç filmde neler gözlemledik? Açıklayalım.

Deneyimizin son aşaması da ilk sorumuzun cevabını kendi gözlerimizle görmemizi sağlıyor. (Not: Deneyde cam kapak denmiş ama soruda streç film sorulmuş, ikisi de aynı işi görür çocuklar.)

Adım 1: Neden Kapattık?
Kaynayan sudan çıkan sıcak su buharının havaya karışıp uçup gitmesini engellemek için üzerini streç filmle (veya cam kapakla) kapattık. Böylece su buharını bir yerde hapsetmiş olduk ve neye dönüştüğünü gözlemleyebildik.

Adım 2: Ne Gözlemledik?
Bir süre sonra streç filmin iç yüzeyinin buğulandığını ve üzerinde minik su damlacıkları oluştuğunu gözlemledik. Tıpkı kışın camların buğulanması gibi!

Sonuç: Bunun sebebi, sıcak su buharının, oda sıcaklığında olduğu için daha soğuk olan streç filme çarpmasıdır. Su buharı burada soğuyarak tekrar sıvı suya dönüşmüştür. Bu olayın adı neydi? Evet, bildiniz! YOĞUŞMA!