6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Sevgi Yayınları Sayfa 259

Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle Fen Bilimleri dersinin en keyifli konularından biri olan “Elektrik Devreleri” üzerine hazırlanmış bu deney sayfasını inceleyeceğiz. Görselde, bir iletkenin özelliklerinin ampul parlaklığını nasıl etkilediği anlatılıyor. Hadi gel, seninle bu deneyi ve soruları adım adım, bir dedektif gibi çözelim.

Deneyin Amacı ve Hazırlık Aşaması:

Burada bizden “Uzun mu Kısa mı?” sorusuna cevap bulmamız isteniyor. Yani telin uzunluğunu değiştirdiğimizde ampulün parlaklığının nasıl değişeceğini keşfedeceğiz. Deneyde A ve B noktaları arasına önce kısa bir bakır tel, sonra da uzun bir bakır tel takıyoruz.

Bu tür deneylerde her zaman önce değişkenlerimizi belirlemeliyiz. Görseldeki tabloyu senin için dolduralım:

Adım 1: Değişkenleri Belirleyelim

Bilimsel deneylerde üç tür değişken vardır. Bu deneydeki değişkenleri şöyle buluruz:

• Bağımsız Değişken (Bizim değiştirdiğimiz): Deneyde neyi bilerek değiştirdik? Birinde kısa tel, diğerinde uzun tel kullandık. Yani cevabımız: İletken telin uzunluğu.
• Bağımlı Değişken (Sonuçta etkilenen): Telin boyunu değiştirince neyin değişmesini bekliyoruz? Tabii ki ışığın şiddetinin. Yani cevabımız: Ampul parlaklığı.
• Kontrol Edilen Değişken (Sabit tutulan): Deneyin adil olması için neleri hiç değiştirmedik? Telin cinsi (hep bakır), telin kalınlığı (dik kesit alanı), pil sayısı ve ampul sayısı aynı kaldı.

Şimdi görseldeki asıl soruyu cevaplayalım.

Soru 1: Deneyde kullandığınız iletken telin boyunun değişmesi, ampul parlaklığını etkiledi mi? Nasıl?

Çözüm ve Açıklama:

Cevap: Evet, etkiledi. İletken telin boyu uzadıkça ampulün parlaklığı azalır.

Nedenini şöyle düşünelim:

Elektriği, bir borunun içinden geçen suya benzetebiliriz (resimde de bu örnek verilmiş). Eğer suyun geçeceği boruyu uzatırsan, suyun yolun sonuna ulaşması zorlaşır, değil mi? Elektrik devrelerinde de durum aynıdır.

Adım 2: Mantığı Kavrayalım

• Telin boyu kısa olduğunda, elektrik akımı daha az engelle karşılaşır (direnç azdır). Bu yüzden ampul parlak yanar.
• Telin boyu uzun olduğunda, elektrik akımı yol boyunca daha çok zorlanır (direnç artar). Enerjinin bir kısmı yolda harcanır ve ampule daha az enerji kalır. Bu yüzden ampulün parlaklığı azalır.

Özet Bilgi (Sarı Kutucuk):

Sayfadaki sarı ünlem işaretli kutuda da yazdığı gibi şu kuralı asla unutma: “Devredeki iletken telin uzunluğu arttıkça ampulün parlaklığı azalır.”

Sayfanın Altındaki Devrelerin Analizi:

Sayfanın en altındaki üç devreyi (I, II ve III) karşılaştırırsak konuyu tam olarak pekiştirmiş oluruz:

• I. Devre (Normal): Telin boyu L, kalınlığı S. Ampul “Parlak” yanmış.
• II. Devre (Kalın Tel): Telin boyu yine L ama kalınlığı 2S (daha kalın). Yol genişlediği için elektrik rahat geçmiş ve ampul “Çok parlak” yanmış. (Kalınlık artarsa direnç azalır, parlaklık artar).
• III. Devre (Uzun Tel): Telin kalınlığı S ama boyu 2L (daha uzun). Yol uzadığı için elektrik zorlanmış ve ampulün “Parlaklığı az” olmuş.

Gördüğün gibi, deneyimizin sonucu III. devrede açıkça görülüyor: Tel uzarsa, parlaklık azalır!