Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin Fen Bilimleri öğretmeninim. Bugün seninle elektrik konusuyla ilgili bu güzel soruları adım adım inceleyeceğiz. Elektrik konusu günlük hayatımızda çok önemlidir, o yüzden bu soruları çözerken mantığını kavramanı çok istiyorum. Hazırsan başlayalım!
5. Soru: Yukarıdaki devrede K ve L ile gösterilen boşluklardaki uçlara aşağıdaki maddelerden hangileri dokundurulursa zil çalar?
Bu soruda bizden devredeki zilin çalması isteniyor. Zilin çalabilmesi için elektrik akımının pilin bir ucundan çıkıp diğer ucuna kesintisiz ulaşması gerekir. Yani devrenin tamamlanması lazım. K ve L noktalarına koyacağımız maddelerin elektriği geçiren, yani iletken maddeler olması gerekiyor.
Hadi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A Seçeneği: K kısmında madeni para var (İletken), ama L kısmında plastik mandal var (Yalıtkan). Plastik elektriği geçirmediği için zil çalmaz.
- B Seçeneği: K kısmında plastik diş fırçası var (Yalıtkan). Elektrik buradan geçemez, zil çalmaz.
- C Seçeneği: K kısmında metal tel toka var (İletken), L kısmında madeni para var (İletken). Her ikisi de metal olduğu için elektriği iletir ve devre tamamlanır. Zil çalar!
- D Seçeneği: K kısmında metal çubuk var (İletken), ama L kısmında silgi var (Yalıtkan). Silgi elektriği geçirmez.
Sonuç: Her iki boşluğa da iletken madde konulan seçenek C şıkkıdır.
Doğru Cevap: C
6. Soru: Tamir işlerinde kullandığımız aşağıdaki araç gereçlerden hangisinin elle tutulan kısımları elektriksel iletkenlik ve elektriksel yalıtkanlık düşünülerek üretilmiştir?
Bak şimdi, elektrik tamir işleri tehlikeli olabilir. Bu yüzden elektrikçilerin kullandığı aletlerin, elimizle tuttuğumuz kısımlarının bizi elektrik çarpmasından koruması gerekir. Yani tutma yerlerinin yalıtkan (plastik gibi) bir malzemeyle kaplanmış olması şarttır.
- A Seçeneği: Burada bir pense görüyoruz. Pensenin ağzı metaldir (işi yapmak için), ama sapları kalın bir plastik/kauçuk malzeme ile kaplanmıştır. Bu, elektrik işlerinde çalışan kişinin güvenliği içindir.
- B Seçeneği: Çekiç. Genelde marangozlukta kullanılır, elektrik yalıtkanlığı öncelikli değildir.
- C Seçeneği: Makas. Genelde tamamı metal olabilir veya basit plastik saplıdır ama elektrik tamiri için özel değildir.
- D Seçeneği: İngiliz anahtarı. Tamamı metaldir, yalıtkan bir sapı yoktur.
Sonuç: Elektrik işlerinde kullanılan ve sapı bizi korumak için yalıtkanla kaplı olan alet A şıkkındaki pensedir.
Doğru Cevap: A
7. Soru: Bu ampulün ışık vermemesine devrede numaralarla gösterilen maddelerden hangisi neden olmaktadır? (Devredeki lamba sağlam, pil doludur.)
Bir elektrik devresinde ampulün yanması için devredeki bütün parçaların elektriği iletmesi gerekir. Eğer araya bir tane bile yalıtkan (elektriği geçirmeyen) madde girerse akım durur ve lamba yanmaz. Devredeki parçalara bakalım:
- I (Bakır kablo): Bakır çok iyi bir iletkendir. Sorun burada değil.
- II (Demir küre): Demir bir metaldir ve iletkendir. Sorun burada da değil.
- III (Gümüş tel): Gümüş en iyi iletkenlerden biridir. Bu da elektriği geçirir.
- IV (Cam çubuk): Cam bir yalıtkandır! Elektrik camın üzerinden geçemez.
Sonuç: Devredeki akımı kesen ve lambanın yanmasını engelleyen madde cam çubuktur.
Doğru Cevap: D
8. Soru: Bu elektrikli ısıtıcının I ve II numaraları ile gösterilen kısımlarında aşağıdaki maddelerden hangileri kullanılmış olabilir?
Bu soruda elektrikli ısıtıcının yapısını düşünmemiz lazım. İki farklı kısım gösterilmiş:
Adım 1: I numaralı ok, ısıtıcının ayak kısmını ve yan tutma yerini gösteriyor. Isıtıcı çalışırken burayı tuttuğumuzda elimizin yanmaması veya elektrik çarpmaması gerekir. Yani burası yalıtkan ve ısıya dayanıklı bir malzeme (örneğin sert plastik) olmalıdır.
Adım 2: II numaralı ok, ısıtıcının içindeki telleri gösteriyor. Bu tellerin görevi elektriği alıp ısınmaktır. Yani burası elektriği ileten ama aynı zamanda direnç gösterip kızaran bir metal (iletken) olmalıdır. Genelde bu iş için “Nikel-krom” telleri kullanılır.
Şimdi şıklara bakalım:
- A) Porselen – Cam: İkisi de yalıtkan, ısıtmaz.
- B) Çelik – Bakır: I. kısım çelik olursa elimiz yanar veya çarpılırız.
- C) Bakır – Kauçuk: I. kısım bakır olursa yine tehlikeli olur.
- D) Plastik – Nikel-krom: İşte aradığımız bu! I. kısım (ayaklar) plastik (yalıtkan), II. kısım (teller) Nikel-krom (iletken ve ısınan tel).
Doğru Cevap: D
9. Soru: Aşağıdaki eşyalardan hangisinin yapısında hem iletken, hem yalıtkan madde bulunur?
Bu soruda bir eşyanın üzerinde hem elektriği geçiren (metal gibi) hem de geçirmeyen (plastik gibi) kısımlar arayacağız.
- A Seçeneği (Çivi): Tamamı metaldir (demir/çelik). Sadece iletkendir.
- B Seçeneği (Kontrol Kalemi): Kontrol kaleminin uç kısmı elektriği kontrol etmek için metaldir (iletken). Ancak tuttuğumuz sap kısmı şeffaf sert plastiktir (yalıtkan). İçinde de lamba ve direnç vardır. Yani yapısında hem iletken hem yalıtkan bulunur.
- C Seçeneği (Toplu iğne): Tamamı metaldir. Sadece iletkendir.
- D Seçeneği (Plastik tarak): Tamamı plastiktir. Sadece yalıtkandır.
Sonuç: Kontrol kalemi hem iletken uca hem de yalıtkan sapa sahiptir.
Doğru Cevap: B