Merhaba sevgili öğrencim! Fen Bilimleri dersinin en eğlenceli konularından biri olan “Kuvvet ve Hareket” ünitesindeki bu etkinliği birlikte inceleyelim. Burada gördüğümüz şey, bir cisim üzerine etki eden kuvvetlerin nasıl sonuçlar doğurduğunu anlamamızı sağlayan bir deney düzeneği. Hadi gel, soruları senin için adım adım, sanki sınıfta tahtada çözüyormuşuz gibi açıklayayım.
1. Kancalı tahta takoza aynı büyüklükte kuvvetler uyguladığınızda takoz nasıl hareket etti? Açıklayınız.
Bu soruda bizden, takozun her iki yanına takılan dinamometreleri eşit büyüklükte ama zıt yönlerde (biri sağa, biri sola) çekmemiz istenmiş.
- Adım 1: Durumu hayal edelim. Bir halat çekme oyunu düşün. İki takımdaki oyuncular da eşit güçte olursa ne olur? Halat ortada kalır, değil mi?
- Adım 2: Fizikte biz buna “Dengelenmiş Kuvvetler” diyoruz. Takozun bir tarafına örneğin 5 Newton (N), diğer tarafına da zıt yönde 5 Newton (N) kuvvet uygularsak, bu kuvvetler birbirini sıfırlar.
- Adım 3: Sonuç olarak; cisme etki eden Net Kuvvet (Bileşke Kuvvet) sıfır olur.
Cevap: Takoz hareket etmez, olduğu yerde durur. Çünkü zıt yönlü ve eşit büyüklükteki kuvvetlerin bileşkesi (net kuvvet) sıfırdır. Cisim dengelenmiş kuvvetlerin etkisindedir.
2. Kancalı tahta takoza farklı yönlerde farklı kuvvet uyguladığınızda takoz hangi yöne hareket etti? Bunun nedenini açıklayınız?
Şimdi ise şartları değiştiriyoruz. Bir taraf daha güçlü, diğer taraf daha zayıf çekecek.
- Adım 1: Görselin altındaki örneğe bakalım. Sağ tarafa doğru 8N, sol tarafa doğru 6N kuvvet uygulanmış.
- Adım 2: Bu durumda kuvvetler birbirine eşit değil. Büyük olan kuvvet, küçük olan kuvveti yener. Biz buna “Dengelenmemiş Kuvvetler” diyoruz.
- Adım 3: Cismin ne tarafa gideceğini bulmak için büyük kuvvetten küçük kuvveti çıkarırız. (8N – 6N = 2N). Geriye kalan bu net kuvvet, büyük kuvvetin olduğu tarafa doğrudur.
Cevap: Takoz, uygulanan büyük kuvvetin olduğu yöne doğru hareket eder. Bunun nedeni, zıt yönlü kuvvetler birbirinden çıkarıldığında, net kuvvetin (bileşke kuvvetin) büyük olan kuvvet yönünde kalmasıdır. Cisim büyük olan kuvvetin peşinden gider.
Unutma: Fizikte her zaman büyük olan kuvvet, küçük olanı kendi yönüne sürükler! Harika gidiyorsun, başarılar dilerim.