Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle Fen Bilimleri dersindeki “Destek ve Hareket Sistemi” konulu bu değerlendirme sayfasını birlikte inceleyeceğiz. Bu konu vücudumuzu tanımamız açısından çok önemli. Hazırsan kalemini eline al, soruları tek tek analiz ederek çözelim.
A. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y” harfi yazınız. Yanlış olduğunu düşündüğünüz ifadelerin doğru biçimlerini altlarındaki yerlere yazınız.
1. Kemiklerimiz cansız yapılarımızdır.
Cevap: (Y)
Açıklama: Burada dikkat etmen gereken çok önemli bir nokta var. Kemiklerimiz dışarıdan sert ve cansız gibi görünse de aslında canlı dokulardır. Eğer cansız olsalardı kırıldıklarında iyileşmezlerdi veya biz büyüdükçe kemiklerimiz uzamazdı. Kan damarları ve sinirler içerirler.
Doğrusu: Kemiklerimiz canlı yapılarımızdır.
2. Kıkırdak, kemik kadar sert olmayan esnek bir dokudur.
Cevap: (D)
Açıklama: Evet, bu ifade kesinlikle doğru. Burnunu veya kulağını tuttuğunda hissettiğin o esnek yapı kıkırdaktır. Kemik kadar sert değildir, bükülebilir ve kemiklerin uç kısımlarında onları aşınmaktan korur.
3. Kalp kası, düz kaslar gibi isteğimiz dışında çalışır.
Cevap: (D)
Açıklama: Harika bir tespit! Kalbimizin atışını biz kontrol edemeyiz, değil mi? “Dur” deyince durmaz, “at” deyince atmaz. Tıpkı midemizdeki düz kaslar gibi o da bizim kontrolümüz dışında (istemsiz) çalışır.
4. Düz kaslar, hızlı kasılır ve çabuk yorulur.
Cevap: (Y)
Açıklama: Burada bir karıştırma olmuş. Hızlı kasılıp çabuk yorulan kaslar kol ve bacaklarımızdaki “Çizgili Kaslar”dır. Düz kaslar ise iç organlarımızda bulunur, yavaş çalışır ve yorulmazlar.
Doğrusu: Düz kaslar, yavaş kasılır ve yorulmazlar. (Hızlı kasılıp çabuk yorulanlar çizgili kaslardır.)
5. Kaburgalarla göğüs kemiği arasında bulunan eklemler yarı oynar eklemlere örnektir.
Cevap: (D)
Açıklama: Nefes alıp verirken göğsünün inip kalktığını hissedersin. Bu hareket sınırlı bir harekettir. İşte bu yüzden buradaki eklemler tam oynar değil, “yarı oynar” eklemlerdir.
B. Aşağıdaki cümleleri, verilen sözcük çiftlerinin içindeki uygun kelimeyi seçerek tamamlayınız.
1. Vücudumuza şekil veren sert yapılara …………………… denir.
Cevap: kemik
Açıklama: İskeletimizi oluşturan ve vücudumuzun dik durmasını sağlayan o sert yapı taşlarına kemik diyoruz.
2. Mide, ince bağırsak, kan damarları gibi iç organların yapısında …………………… kaslar bulunur.
Cevap: düz
Açıklama: İç organlarımız bizim isteğimiz dışında, yavaş ve düzenli çalışır. Bu görevi yapan kas türü, mikroskop altında düz göründüğü için “düz kas” adını alır.
3. Kafatası, kaburga, leğen kemiği gibi kemikler …………………… kemiklere örnektir.
Cevap: yassı
Açıklama: Kemik çeşitlerini hatırlayalım: Uzun, kısa ve yassı. Kafatasımız veya leğen kemiğimiz levha gibi geniş yüzeylidir. Bu yüzden bunlara yassı kemik diyoruz.
4. Çizgili kaslar …………………… çalışır.
Cevap: istemli
Açıklama: Kolunu kaldırmak, koşmak veya yazı yazmak senin kararınla olur. İskeletimize bağlı olan bu çizgili kasları beynimizle kontrol ederiz, yani istemli çalışırlar.
5. Kafatasındaki kemiklerin arasında …………………… eklem bulunur.
Cevap: oynamaz
Açıklama: Beynimiz çok hassas olduğu için onu koruyan kemiklerin hiç hareket etmemesi, sağlam bir kutu gibi olması gerekir. Bu yüzden kafatası kemikleri birbirine testere dişi gibi kenetlenmiştir ve oynamazlar.
C. Aşağıdaki soruların cevaplarını boşluklara yazınız.
1. Kaburga, kalça ve kürek kemikleri hangi kemik çeşidine örnek verilebilirler?
Cevap: Yassı Kemikler
Açıklama: Bu kemiklerin şeklini hayal et. Boyları ve enleri birbirine yakın değil, daha çok bir tabaka şeklindeler. Bu özellikleri onları “yassı kemik” grubuna sokar.
2. İsteğimize bağlı olarak çalışan, iskelet kasları olarak bilinen kas çeşidine ne ad verilir?
Cevap: Çizgili Kaslar
Açıklama: İskeletimizin üzerini örttüğü için “iskelet kası” da denir. Mikroskopta çizgili görünürler ve biz istediğimiz zaman çalışırlar. Kırmızı renklidirler.
3. Kulak kepçesi, burun, soluk borusu gibi yapılarda bulunan, kemik kadar sert olmayan esnek yapıya ne ad verilir?
Cevap: Kıkırdak
Açıklama: Kulağını bükebildiğini düşün. Kemik olsa kırılırdı, et olsa dik durmazdı. İşte bu esnekliği sağlayan yapı kıkırdaktır. Ayrıca bebeklerin iskeleti ilk başta büyük oranda kıkırdaktır, sonra kemikleşir.
4. Kan damarları, mide, yemek borusu, bağırsak gibi yapılarda bulunan kas çeşidi hangisidir?
Cevap: Düz Kaslar
Açıklama: İç organlarımızın çalışmasını sağlayan, beyaz renkli, mekik şeklindeki kaslardır. Yorulmadan sürekli çalışırlar.
5. Kalp kası, yorulmadan düzenli ve ritmik olarak çalışır. Bu özelliği ile hangi kas çeşidine benzer?
Cevap: Düz Kaslara
Açıklama: Bu soru çok güzel bir detay içeriyor! Kalp kası yapı olarak (görünüşü) çizgili kasa benzer ama çalışma prensibi olarak (isteğimiz dışında ve yorulmadan çalışmasıyla) düz kasa benzer. Soruda “bu özelliği ile” yani çalışma şekliyle sorduğu için cevabımız düz kaslara benzer olmalıdır.