Merhaba sevgili öğrencim, bugün seninle Fen Bilimleri dersinin “Vücudumuzdaki Sistemler ve Sağlığı” ünitesiyle ilgili bu güzel değerlendirme sorularını birlikte çözeceğiz. Hazırsan arkana yaslan, kalemini kağıdını hazırla ve başlayalım!
A. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y” yazınız. Yanlış olduğunu düşündüğünüz ifadelerin doğru biçimlerini altlarındaki boş bırakılan yerlere yazınız.
1. Soru: Beyin ve omurilik soğanı, çevresel sinir sistemini oluşturur.
Çözüm: Bu ifade YANLIŞ (Y)tır.
Doğrusu: Beyin ve omurilik soğanı, Merkezî Sinir Sistemini oluşturan organlardandır. Çevresel sinir sistemi ise vücudu saran sinir ağlarıdır.
2. Soru: İnsülin hormonu kandaki şeker miktarını artırır.
Çözüm: Bu ifade YANLIŞ (Y)tır.
Doğrusu: İnsülin hormonu kandaki şeker miktarını azaltır (düşürür). Şekeri artıran hormonun adı Glukagon’dur.
3. Soru: Beyincik, vücudumuzun hareket ve denge merkezidir.
Çözüm: Bu ifade DOĞRU (D)dur.
Açıklama: Evet, beyincik kas hareketlerimizin uyumlu olmasını ve dengede durmamızı sağlar.
4. Soru: Hipofiz bezi, iç salgı bezleri ile sinir sistemi arasındaki uyumu sağlar.
Çözüm: Bu ifade DOĞRU (D)dur.
Açıklama: Hipofiz bezi “patron” gibidir, diğer bezleri yönetir ve sinir sistemiyle iş birliği yapar.
5. Soru: Omurilik soğanı, duyu organlarını kontrol eder.
Çözüm: Bu ifade YANLIŞ (Y)tır.
Doğrusu: Duyu organlarını (göz, kulak vb.) Beyin kontrol eder. Omurilik soğanı ise solunum, dolaşım gibi isteğimiz dışı çalışan iç sistemleri kontrol eder.
B. Aşağıdaki cümleleri, verilen sözcük çiftlerinin içindeki uygun kelimeyi seçerek tamamlayınız.
1. Soru: Ergenlik döneminde erkeklerde sesin kalınlaşması, ………………………… değişimlere örnektir.
Çözüm:bedensel
Açıklama: Sesin kalınlaşması, vücudumuzda gözlemlenebilen fiziksel bir değişim olduğu için “bedensel” kelimesini seçmeliyiz.
2. Soru: Soluk borusunun iki yanında, gırtlağın üstünde ………………………… bezi bulunur.
Çözüm:tiroit
Açıklama: Boğazımızda, kelebek şeklindeki bu bezin adı tiroit bezidir ve büyüme ile metabolizmayı düzenler.
3. Soru: Kandaki şeker miktarı arttığı zaman ………………………… hormonu salgılanır.
Çözüm:insülin
Açıklama: Şeker yükseldiğinde vücut onu dengelemek ve düşürmek ister, bunun için pankreastan “insülin” hormonu salgılanır.
4. Soru: Vücutta refleks hareketlerini ………………………… kontrol eder.
Çözüm:omurilik
Açıklama: Ani ve istemsiz hareketlerimize refleks denir. Refleks yönetim merkezi omuriliktir.
5. Soru: Vücudumuzun dengesini ………………………… sağlar.
Çözüm:beyincik
Açıklama: Dengede durmamızı, yürürken düşmememizi sağlayan organımız beyinciktir.
C. Aşağıdaki soruları kısaca cevaplandırınız.
1. Soru: Tuttuğu takımın futbol maçını televizyonda izleyen Emre, takımı gol atınca çok heyecanlanmıştı. Bu durum Emre’nin vücudundaki hormonlardan hangisinin artmasına yol açmış olabilir?
Çözüm:
Adım 1: Soruda anahtar kelime “heyecan”dır. Korku, coşku, heyecan ve öfke anlarında böbrek üstü bezlerimiz devreye girer.
Adım 2: Bu durumlarda kalp atışını hızlandıran hormonun adı Adrenalin hormonudur.
Cevap:Adrenalin hormonu artmıştır.
2. Soru: Trafik kazası geçiren bir kişinin kazadan sonra yürürken dengesini sağlamakta zorlandığı, ancak kemiklerinde herhangi bir hasarın olmadığı gözlenmiştir. Buna göre, bu kişinin hangi organı zarar görmüş olabilir?
Çözüm:
Adım 1: Sorudaki ipucu “denge sağlamakta zorlanması”dır.
Adım 2: Merkezi sinir sisteminde denge ve kas hareketlerinin uyumundan sorumlu organ beyinciktir.
Cevap: Kişinin Beyincik organı zarar görmüş olabilir.
3. Soru: Oturan bir insanın diz kapağına sertçe vurulursa bacağı öne doğru hızla hareket eder. Bu durumun oluşmasını kontrol eden merkezî sinir sistemi organı ve oluşan tepkinin adı nedir? Yazınız.
Çözüm:
Adım 1: Diz kapağına vurulunca bacağın istemsizce atması bir “refleks”tir. Bu tepkinin adı Reflekstir.
Adım 2: Vücudumuzdaki refleksleri yöneten merkez ise omurgamızın içinde bulunan Omuriliktir.
Cevap: Kontrol eden organ: Omurilik. Tepkinin adı: Refleks (Diz kapağı refleksi).
4. Soru: Çocukluktan ergenliğe geçişte kız ve erkek çocukların vücutlarında gerçekleşen benzer değişimler hangileridir? Yazınız.
Çözüm:
Adım 1: Ergenlikte bazı değişimler cinsiyete özeldir, bazıları ise ortaktır. Bizden ortak (benzer) olanları istiyor.
Adım 2: Hem kızlarda hem erkeklerde görülen değişimleri sıralayalım:
- Boy uzaması ve kilo artışı.
- Koltuk altı ve cinsel bölgede kıllanma.
- Deride yağlanma ve sivilce (akne) oluşumu.
- Ter salgısının artması (ve ter kokusunun ağırlaşması).
- Kasların gelişmesi.
Cevap: Boy ve kilonun artması, sivilce çıkması, vücudun belli bölgelerinde kıllanma ve terlemenin artması benzer değişimlerdir.