Merhaba sevgili öğrencim! Seninle birlikte Fen Bilimleri dersinin en heyecan verici konularından biri olan Güneş Sistemi ve Tutulmalar konusundaki bu soruları inceleyelim. Hazırsan arkana yaslan, dikkatini topla ve başlayalım.
6. Soru: Güneş tutulması ile ilgili verilen ifadelerden hangisi doğrudur?
Bu soruda Güneş tutulmasının özelliklerini hatırlamamız gerekiyor. Gel öncülleri tek tek inceleyelim:
- I. Ay’ın yeni ay evresinde meydana gelir: Evet, bu doğrudur. Güneş tutulması olması için Ay’ın Güneş ile Dünya arasına girmesi gerekir. Bu konum Ay’ın “Yeni Ay” evresidir.
- II. Dünya’nın farklı bölgelerinde her ay 1 defa gözlenir: Hayır, bu yanlıştır. Ay’ın yörüngesi ile Dünya’nın yörüngesi arasında yaklaşık 5 derecelik bir açı farkı vardır. Bu yüzden her yeni ay evresinde Güneş, Ay ve Dünya tam hizalanmaz ve her ay tutulma olmaz.
- III. Dünya’nın gündüz yaşanılan sürelerinde gözlenebilir: Bu da doğrudur. Güneş tutulması Güneş’in önünün kapanması olayıdır. Güneş’i görebilmemiz için vaktin gündüz olması gerekir.
Bu durumda doğru olan ifadeler I ve III’tür.
Cevap: C Seçeneği (I ve III)
7. Soru: Aşağıdaki özelliklerden hangisi Güneş tutulması ve Ay tutulması için benzerdir?
Burada her iki tutulma olayının ortak noktasını arıyoruz. Şıkları analiz edelim:
- A) Dünya’da gündüz yaşanan sürelerde gözlenir: Bu sadece Güneş tutulması için geçerlidir. Ay tutulması gece olur.
- B) Dünya, Güneş ile Ay arasındadır: Bu sadece Ay tutulması için geçerlidir. Güneş tutulmasında Ay ortadadır.
- C) Güneş, Dünya ve Ay aynı doğrultuda olduğunda gözlenir: İşte aradığımız cevap! Her iki tutulma olayının gerçekleşebilmesi için bu üç gök cisminin ip gibi aynı hizaya (aynı doğrultuya) gelmesi şarttır.
- D) Bir kaç saat gözlenebilir: Ay tutulması daha uzun sürerken, Güneş tutulması çok kısa (birkaç dakika) sürer. Ortak özellik değildir.
Cevap: C Seçeneği
8. Soru: Yukarıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere sırasıyla hangi sözcükler yazılmalıdır?
Cümleleri tek tek tamamlayalım:
1. Cümle: “Güneş tutulması, Ay ……………….. evresindeyken gerçekleşir.”
Açıklama: Ay, Güneş ile Dünya arasına girdiğinde evre yeni ay evresidir.
2. Cümle: “Ay tutulması gerçekleşmesi için Dünya, Ay ve Güneş’in ……………….. doğrultuda konumlanmaları gerekir.”
Açıklama: Tutulmaların temel şartı, cisimlerin aynı doğrultuda olmasıdır.
3. Cümle: “……………….. tutulması esnasında Ay, Dünya ile Güneş arasındadır.”
Açıklama: Ay’ın ortada olduğu, yani gölgesinin Dünya’ya düştüğü olay Güneş tutulmasıdır.
Sırasıyla boşluklara: yeni ay – aynı – Güneş kelimeleri gelmelidir.
Cevap: B Seçeneği
9. Soru: Bu resimdeki olayla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Önce görsele bakalım. Görselde Güneş solda, Dünya ortada ve Ay sağda duruyor. Dünya, Güneş ışınlarını engelliyor ve gölgesi Ay’ın üzerine düşüyor. Yani bu bir Ay Tutulması olayıdır.
Şimdi şıklardaki yanlış ifadeyi bulalım:
- A) Ay Dünya’nın gölge konisinden geçtiğinde gözlemlenir. (Doğru, Ay tutulmasının tanımı budur.)
- B) Dünya’nın karanlık olan bölümünde (gece) gözlemlenebilir. (Doğru, Ay tutulmasını gece olan bölgedeki insanlar görür.)
- C) Bir yıl içerisinde Dünya’nın çeşitli bölgelerinde bir kaç defa gözlenebilir. (Doğru, yılda ortalama 2-3 kez olabilir.)
- D) Ay’ın, Güneş’e uzaklığı, Dünya’nın Güneş’e olan uzaklığından daha azdır. (Yanlış! Görsele dikkatli bakarsan sıralama Güneş – Dünya – Ay şeklindedir. Yani Güneş’e en uzak olan Ay’dır. Ay’ın mesafesi Dünya’dan daha fazladır, az değildir.)
Cevap: D Seçeneği
10. Soru: Buna göre “?” ile gösterilen gezegen için aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
Görseldeki gezegenlerin Güneş’e olan yakınlık sırasını hatırlayalım. Sıralama şöyledir:
1. Merkür
2. Venüs
3. Dünya
4. Mars
…
Resimde soru işareti (?) ile gösterilen gezegen, Güneş’ten sonraki 3. gezegendir. Yani “?” ile gösterilen gezegen bizim evimiz, Dünya‘dır.
Şimdi Dünya ile ilgili doğru şıkkı bulalım:
- A) İki doğal uydusu vardır. (Yanlış, Dünya’nın tek uydusu vardır, o da Ay’dır. İki uydusu olan Mars’tır.)
- B) Çoban Yıldızı olarak bilinir. (Yanlış, halk arasında Çoban Yıldızı olarak bilinen gezegen Venüs’tür.)
- C) Dış gezegendir. (Yanlış, ilk 4 gezegen [Merkür, Venüs, Dünya, Mars] iç gezegendir.)
- D) Üzerinde yaşam olduğu bilinen gezegendir. (Doğru! Şu an için evrende yaşam olduğunu bildiğimiz tek yer Dünya’dır.)
Cevap: D Seçeneği