Merhaba sevgili öğrencim. Ben Fen Bilimleri öğretmeninim. Seninle birlikte bu sayfadaki elektrik iletkenliği ve yalıtkanlığı konusundaki soruları inceleyip, sanki sınıfta yan yana oturuyormuşuz gibi adım adım çözelim. Hazırsan başlayalım!
1. Soru Analizi ve Çözümü:
Soru Metni: Yukarıda kurulan düzeneklerde K ve M ampulleri ışık verirken L ampulü ışık vermemektedir. Bu deneyler sonucunda aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
Bak şimdi, öncelikle görseldeki üç farklı devreyi tek tek inceleyelim:
- K devresinde: Devreye metal bir anahtar bağlanmış ve lamba yanmış. Demek ki bu katı madde elektriği iletiyor. Buradan “Bazı katılar iletkendir” sonucunu çıkarabiliriz.
- L devresinde: Devreye silgiye benzer bir cisim bağlanmış ve lamba yanmamış. Demek ki bu katı madde elektriği iletmiyor. Buradan “Bazı katılar yalıtkandır” sonucunu çıkarabiliriz.
- M devresinde: Devrenin uçları tuzlu suya daldırılmış ve lamba yanmış. Tuzlu su bir sıvıdır ve elektriği iletmiştir. Buradan “Bazı sıvılar iletkendir” sonucunu çıkarabiliriz.
Şimdi şıklara bakalım. Bizden bu deneylere bakarak ulaşamayacağımız sonucu istiyor.
- A) Bazı katılar iletkendir. (Evet, K devresindeki anahtardan bunu anladık.)
- B) Bazı katılar yalıtkandır. (Evet, L devresindeki cisimden bunu anladık.)
- C) Bazı sıvılar yalıtkandır. (Dur bakalım! Deneylerde saf su veya şekerli su gibi yalıtkan bir sıvı kullanılmış mı? Hayır. Sadece iletken olan tuzlu su var. Elimizde yalıtkan bir sıvının test edildiği bir deney olmadığı için bu sonuca bu görsellere bakarak ulaşamayız.)
- D) Bazı sıvılar iletkendir. (Evet, M devresindeki tuzlu sudan bunu anladık.)
Sonuç: Bu deneylerde yalıtkan bir sıvı örneği gösterilmediği için C şıkkına ulaşamayız.
Doğru Cevap: C
2. Soru Analizi ve Çözümü:
Soru Metni: Emirhan’ın bu etkinliği ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Bu soruda Emirhan bir mandalın uçlarına alüminyum folyo sarmış. Alüminyum folyo bir metaldir ve iletkendir. Ancak araya “K maddesi” koyduğunda ampul ışık vermemiş. Bu ne demek? Elektrik akımı K maddesinin üzerinden geçememiş. Yani K maddesi elektriği durdurmuş.
Şimdi şıkları tek tek değerlendirelim:
- A) K maddesi yalıtkandır. (Doğru. Ampul yanmadığına göre K maddesi elektriği geçirmeyen, yani yalıtkan bir maddedir.)
- B) K maddesi alındığında ampul ışık verir. (Doğru. Mandalın yaylı yapısını düşün. Eğer aradaki K maddesini çekersek, alüminyum folyolu uçlar birbirine değer. Alüminyum iletken olduğu için devre tamamlanır ve ışık yanar.)
- C) Alüminyum folyo iletkendir. (Doğru. Metaller iletkendir ve elektrik devrelerinde iletimi sağlamak için kullanılır.)
- D) K maddesi madeni para olabilir. (Yanlış! Madeni paralar metalden yapılır ve metaller elektriği çok iyi iletir. Eğer K maddesi madeni para olsaydı, elektrik üzerinden geçer ve ampul yanardı. Ama soruda ampulün ışık vermediği söylenmiş.)
Sonuç: K maddesi iletken bir madde (madeni para) olamaz, çünkü devredeki ışık yanmamıştır.
Doğru Cevap: D
3. Soru Analizi ve Çözümü:
Soru Metni: I. kaba tuz, II. kaba şeker ilave edildiğine göre, zil ve lamba için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Burada sıvıların iletkenliğiyle ilgili çok temel bir kuralı hatırlamamız gerekiyor. Hadi birlikte hatırlayalım:
- Saf su yalıtkandır, elektriği iletmez.
- Ancak saf suyun içine tuz atıp karıştırırsan, oluşan tuzlu su elektriği iletir (iletken olur).
- Saf suyun içine şeker atıp karıştırırsan, oluşan şekerli su elektriği iletmez (yalıtkan kalmaya devam eder).
Şimdi düzeneklere bakalım:
I. Düzenek (Lamba var, Tuz ekleniyor):
Tuz eklenince su iletken hale gelir. Devre tamamlanır ve elektrik akımı geçer. Bu yüzden lamba yanar.
II. Düzenek (Zil var, Şeker ekleniyor):
Şeker eklenince su hala yalıtkan kalır. Elektrik akımı sıvının içinden geçemez ve devre tamamlanmaz. Bu yüzden zil çalmaz.
Öyleyse aradığımız cevap: “Lamba yanar, zil çalmaz” olmalı.
Doğru Cevap: D
4. Soru Analizi ve Çözümü:
Soru Metni: Damla’nın sardığı maddelerden hangileri tel üzerinden geçen elektrik enerjisinin zararlı etkilerinden canlıları korur?
Bu soru aslında bizden şunu istiyor: “Hangi maddeler yalıtkandır?”
Çünkü elektrik tellerinin dışını, elektriğin bize çarpmasını engellemek için yalıtkan maddelerle kaplarız. İletken maddelerle kaplarsak elektriğe kapılırız.
Verilen maddeleri inceleyelim:
- I. Kağıt: Yalıtkandır. (Elektriği iletmez, koruyucu olabilir.)
- II. Alüminyum folyo: İletkendir. (Metaldir, elektriği iletir. Bunu sararsak elektrik bize çarpar. Tehlikelidir.)
- III. Plastik levha: Yalıtkandır. (Kabloların dışı zaten plastikle kaplıdır. Bizi korur.)
- IV. Bakır levha: İletkendir. (Kabloların içi zaten bakırdır, elektriği çok iyi iletir. Dışına sararsak çarpılırız.)
Bizi elektriğin zararlarından koruyacak olanlar yalıtkan maddelerdir. Yani Kağıt (I) ve Plastik levha (III).
Doğru Cevap: B