Merhaba sevgili öğrencim, bugün seninle Fen Bilimleri dersimizin çok keyifli bir konusu olan “Ses” ünitesine ait bu sayfayı inceleyeceğiz. Seslerin nasıl oluştuğunu ve maddelere göre nasıl değiştiğini birlikte keşfedeceğiz. Hazırsan başlayalım!
Soru 1: Bir çubuğu aynı şiddetle metal, tahta ve cam levhalara vurduğunuzda çıkan sesler birbirine göre nasıldır?
Çözüm ve Açıklama:
Bu soru, sayfanın ortasındaki kutucukta yer alan ve aslında konunun temelini anlamanı sağlayan bir soru. Gel seninle bu deneyi zihnimizde canlandıralım.
- Adım 1: Elinde bir çubuk olduğunu düşün. Önce bu çubuğu metal bir levhaya (mesela bir tepsiye) vurduğunu hayal et. Çıkan ses genellikle daha keskin, çınlama şeklinde ve gürültülü olur, değil mi?
- Adım 2: Şimdi aynı çubuğu aynı kuvvetle tahta bir levhaya (mesela sıranın üzerine) vurduğunu düşün. Bu sefer çıkan ses daha tok, boğuk ve kısa süreli olacaktır. “Tak” diye bir ses duyarsın.
- Adım 3: Son olarak cama vurduğunda (aman dikkat kırılmasın!) çok daha ince ve tiz bir “çın” sesi duyarsın.
- Sonuç: Çubuğu vurduğumuz kuvvet aynı olsa bile, vurduğumuz cisimlerin maddesi (metal, tahta, cam) farklı olduğu için çıkan sesler birbirinden kesinlikle farklıdır.
Öğretmenin Notu: Unutma, ses kaynağı (yani sesin çıktığı madde) değişirse, duyulan ses de değişir.
Soru 2: 1. Etkinlikte kullandığınız malzemelerin farklı sesler çıkarttığını söyleyebilir misiniz?
Çözüm ve Açıklama:
Sayfanın alt kısmındaki “Etkinlik Yapalım” bölümünde paket lastiği, metal kaşık ve tahta kaşık kullanılarak bir deney yapılmış. Soruda bu malzemelerin seslerinin aynı mı yoksa farklı mı olduğu soruluyor (Sorunun sonu resimde silik çıkmış ama gidişattan ne sorduğunu anlıyoruz).
- Adım 1: Etkinlikte metal kaşıkları birbirine vurduğumuzda “çın çın” diye metalik ve parlak bir ses duyarız.
- Adım 2: Tahta kaşıkları birbirine vurduğumuzda ise “tak tak” diye daha tok ve mat bir ses işitiriz.
- Adım 3: Paket lastiğini çekip bıraktığımızda ise vızıldama benzeri, titreşimli ve diğerlerinden tamamen farklı bir ses duyarız.
- Sonuç:Evet, söyleyebiliriz. Kullandığımız malzemelerin cinsi (türü) değiştiği için çıkan sesler de birbirinden farklı olmuştur.
Dersin Özeti: Sevgili öğrencim, bu sayfadan çıkaracağımız en önemli ders şudur: Ses kaynağı değiştikçe, duyulan ses de değişir. Bir davula vurmakla bir bardağa vurmak aynı sesi çıkarmaz çünkü yapıldıkları maddeler farklıdır.