Merhaba sevgili öğrencim, senin için bu fen bilimleri testini harika bir şekilde analiz ettim. Hadi gel, soruları tek tek inceleyip mantığını kavrayarak çözelim.
1. Soru: K, L, M, N gezegenlerinin Güneş’e olan uzaklıkları aşağıdaki grafikte verilmiştir. K gezegeninin Mars olduğu bilindiğine göre bu gezegenlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Çözüm:
Bu soruda bir sütun grafiği okumamız gerekiyor. Grafik, gezegenlerin Güneş’e olan uzaklıklarını gösteriyor. Sütun ne kadar uzunsa, gezegen Güneş’e o kadar uzak demektir.
- Bize verilen ipucu: K gezegeni Mars’tır.
- Grafiğe baktığımızda K sütunu en uzun, yani bu dört gezegen içinde Güneş’e en uzak olanı Mars.
- Diğer L, M ve N sütunları K’den daha kısa. Demek ki bu gezegenler Mars’tan daha yakında, yani Mars ile Güneş arasında yer alıyorlar.
- Güneş sistemindeki sıralamayı hatırla: Merkür, Venüs, Dünya, Mars…
- Mars (K) en uzaktaysa; geriye kalan L, M ve N; Dünya, Venüs ve Merkür olmalıdır.
- Sütun boylarına göre sıralarsak:
- En kısa olan N = Merkür (Güneş’e en yakın)
- Ortanca olan M = Venüs
- K’ye en yakın uzunlukta olan L = Dünya
Şimdi şıkları inceleyelim:
a) N gezegeni Merkür’dür. (Doğru, en kısa sütun olduğu için en yakındır.)
b) Dünya, L harfi ile gösterilmiştir. (Doğru, Mars’tan hemen önceki gezegen Dünya’dır.)
c) Güneş sisteminde, Güneş’e en uzak gezegen Dünya’dır. (Yanlış! Hem genel bilgi olarak yanlıştır -Neptün en uzaktır- hem de grafikte K yani Mars, Dünya’dan daha uzaktadır.)
d) M gezegeni Venüs’tür. (Doğru, Dünya ile Merkür arasındadır.)
Cevap: C
2. Soru: Bu tabloyu inceleyen bir öğrenci aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşabilir?
Çözüm:
Tabloda gezegenlerin kütlelerinin Dünya’nın kütlesine oranı verilmiş. Yani Dünya’yı “1” kabul edersek diğerlerinin ne kadar büyük veya küçük olduğunu sayılarla görüyoruz.
- Tabloyu inceleyelim:
- Merkür: 0,05 (Çok küçük)
- Venüs: 0,8 (Dünya’ya yakın ama küçük)
- Mars: 0,1 (Küçük)
- Jüpiter: 317,8 (Kocaman bir sayı!)
- Satürn: 95,1
Şıkları değerlendirelim:
a) Jüpiter, Güneş sistemindeki en büyük gezegendir. (Tabloya baktığımızda 317,8 ile en büyük sayının Jüpiter’de olduğunu görüyoruz. Bu bilgiye tablodan ulaşabiliriz.)
b) Güneş sistemindeki bütün gezegenler Dünya’dan daha büyüktür. (Yanlış. Merkür, Venüs ve Mars’ın sayıları 1’den küçüktür.)
c) Venüs, Güneş sistemindeki en küçük gezegendir. (Yanlış. Merkür 0,05 iken Venüs 0,8’dir. Merkür daha küçüktür.)
d) Dünya ve Mars aynı büyüklüktedir. (Yanlış. Dünya 1 kabul edilirse Mars 0,1’dir.)
Cevap: A
3. Soru: Görselde verilen gök cismi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Çözüm:
Görseldeki kırmızı renkli gezegen Mars‘tır. Mars hakkındaki bilgilerimizi hatırlayalım.
Şıkları inceleyelim:
a) Kızıl Gezegen olarak da adlandırılır. (Doğru, yüzeyindeki demir oksit tozlarından dolayı kırmızı görünür.)
b) İç gezegendir. (Doğru, ilk 4 gezegen -Merkür, Venüs, Dünya, Mars- iç gezegendir.)
c) Dünya ile Jüpiter arasında bulunur. (Doğru, sıralama: Dünya – Mars – Jüpiter şeklindedir.)
d) Uydusu yoktur. (Yanlış! Mars’ın Phobos ve Deimos adında iki küçük uydusu vardır. Uydusu olmayan gezegenler sadece Merkür ve Venüs’tür.)
Cevap: D
4. Soru: Bu bilgilerden hareketle Merkür ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
Çözüm:
Bu tip sorularda sadece metinde yazan bilgilere odaklanmalıyız. Metni analiz edelim:
“Merkür’ün kütlesi Dünya’nın kütlesinin yaklaşık yirmide biri kadardır. Güneş’e yakın olmasından ve kendi etrafında yavaş dönmesinden dolayı gecesi ve gündüzü arasındaki sıcaklık farkı çok fazladır.”
Şıkları kontrol edelim:
a) Güneş sisteminin en küçük gezegenidir. (Metinde Merkür’ün küçük olduğu yazıyor ama “sistemin en küçüğüdür” veya diğer gezegenlerle karşılaştıran bir bilgi yok. Sadece Dünya ile kıyaslanmış. Bu bilgi bilimsel olarak doğru olsa da bu metinden çıkarılamaz.)
b) Gece ve gündüz sıcaklıkları aynı değildir. (Ulaşılabilir. Metinde “sıcaklık farkı çok fazladır” yazıyor.)
c) Kendi etrafında döner. (Ulaşılabilir. Metinde “kendi etrafında yavaş dönmesinden dolayı” ifadesi var.)
d) Kütlesi Dünya’dan çok daha küçüktür. (Ulaşılabilir. Metinde “Dünya’nın kütlesinin yirmide biri kadardır” diyor.)
Cevap: A
5. Soru: Ay tutulması esnasında Ay hangi evrededir?
Çözüm:
Ay tutulmasının gerçekleşmesi için Güneş, Dünya ve Ay’ın aynı hizada olması gerekir. Dünya, Güneş ile Ay’ın arasına girer ve Dünya’nın gölgesi Ay’ın üzerine düşer.
- Bu sıralamanın (Güneş – Dünya – Ay) oluşabilmesi için Ay’ın Dünya’nın arkasında olması gerekir.
- Ay’ın Dünya’ya göre Güneş’in tam tersi yönde olduğu bu konum, Ay’ın parlak yüzünün tamamının Dünya’dan görüldüğü (gölgeye girmeden hemen önceki) evredir.
- Bu evre Dolunay evresidir.
Hatırlatma: Güneş tutulmasında Ay “Yeni Ay” evresindeyken, Ay tutulmasında Ay “Dolunay” evresindedir.
Cevap: A