Soru: Kaza, ameliyat gibi durumlarda aşırı kan kaybederek vücudundaki kan miktarı azalan kişilere nasıl yardım edilebilir?
Merhaba sevgili öğrencim. Seninle paylaştığın bu fen bilimleri sayfasını inceleyelim ve en üstteki kutucukta sorulan soruyu, metindeki bilgiler ışığında cevaplayalım. Bu konu hayatımız için çok önemli olan “Kan Grupları ve Kan Alışverişi” konusudur.
Çözüm ve Açıklama:
Adım 1: Sorunu Anlayalım
Soruda bize, kaza veya ameliyat gibi zor durumlarda kan kaybeden bir insana nasıl yardım edebileceğimiz soruluyor. Vücudumuzdaki kan belirli bir miktarın altına düşerse organlarımız görevini yapamaz. Bu yüzden o eksilen kanın yerine konulması gerekir.
Adım 2: Çözümü Metinden Bulalım
Metni okuduğumuzda şu cümleyi görüyoruz: “Kana ihtiyacı olan insanlara kan verilmesine kan nakli denir.” Demek ki sorumuzun cevabı Kan Nakli yapmaktır. Bu kişilere hastanelerde kan verilerek hayatları kurtarılır.
Adım 3: Kan Naklinin Kurallarını Öğrenelim
Peki, herkese rastgele kan verebilir miyiz? Hayır. Metnimizde de anlatıldığı gibi kan naklinin belli kuralları vardır:
- İnsanların kan grupları A, B, AB ve 0 (sıfır) olmak üzere 4 çeşittir.
- Ayrıca kanımızda “Rh proteini” varsa Rh (+), yoksa Rh (-) olarak adlandırılır.
Adım 4: Kim Kime Kan Verebilir?
Görseldeki şemada ve maddelerde çok önemli bir kural var: İnsanlar ihtiyaç duydukları kanı kendi grubundan alır ve kendi grubuna verir. Yani:
- A Rh (+) kanı olan bir hasta -> A Rh (+) kanı olan birinden kan almalıdır.
- B Rh (-) kanı olan bir hasta -> B Rh (-) kanı olan birinden kan almalıdır.
- 0 Rh (+) kanı olan bir hasta -> 0 Rh (+) kanı olan birinden kan almalıdır.
Sonuç:
Sorunun cevabı olarak noktalı yere şunları yazabiliriz:
“Aşırı kan kaybeden kişilere, kan grupları uyumlu olan kişilerden alınan kan verilerek yardım edilebilir. Bu işleme kan nakli denir. Kan nakli sayesinde vücuttaki eksilen kan miktarı tamamlanır ve hastanın hayati fonksiyonları devam eder.”
Ek Bilgi: Sayfanın altındaki “Bilim, Yaşam ve Teknoloji” kutusunda gördüğün gibi, bu kan gruplarını bulan ve kan naklini güvenli hale getiren bilim insanı Karl Landsteiner‘dir. Kendisi bu çalışmasıyla Nobel Tıp Ödülü almıştır.