Sevgili öğrencim, senin için Fen Bilimleri dersi “Maddenin Tanecikli Yapısı” konusuna ait bu güzel soruları tek tek inceledim. Hadi gel, birlikte çözelim ve konuyu iyice pekiştirelim.
1. Soru: Katı, sıvı ve gaz hâlde oldukları bilinen K, L ve M maddelerinin tanecikleri arasındaki boşluk grafikte gösterilmiştir. Bu maddelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Öncelikle grafiği seninle bir okuyalım. Grafikte “Tanecikler arası boşluk” sütunlarına bakıyoruz.
- K maddesi: Sütun en uzun, yani tanecikler arası boşluk en fazla. Demek ki K maddesi GAZ halindedir.
- M maddesi: Sütun orta boyda, boşluk biraz var. Demek ki M maddesi SIVI halindedir.
- L maddesi: Sütun yok denecek kadar az, boşluk en az. Demek ki L maddesi KATI halindedir.
Şimdi şıkları bu bilgilere göre değerlendirelim:
- A) K hâlindeki madde akışkandır. (K gazdır, gazlar akışkandır. Bu doğru.)
- B) M hâlindeki madde öteleme hareketi yapabilir. (M sıvıdır, sıvılar birbiri üzerinden kayarak öteleme hareketi yapar. Bu doğru.)
- C) L hâlindeki madde sadece titreşim hareketi yapar. (L katıdır, katılar sıkı sıkıya bağlıdır ve sadece titreşim hareketi yaparlar. Bu da doğru.)
- D) K hâlindeki madde sadece öteleme ve dönme hareketi yapar. (K gazdır. Gaz tanecikleri titreşim, öteleme ve dönme hareketlerinin hepsini yaparlar. Burada “sadece öteleme ve dönme” dediği için titreşimi eksik bırakmış. Bu ifade yanlıştır.)
Cevap: D
2. Soru: İçerisinde hava bulunan şırınganın ucunu Şekil I’deki gibi kapatan Gizem, şırınganın pistonunu ittirerek Şekil II’deki konuma getiriyor. Bu deney ile aşağıdaki ifadelerden hangisine ulaşılamaz?
Burada Gizem’in yaptığı deney, gazların sıkıştırılabilme özelliğini gösteriyor. Şırınganın içindeki havayı (gazı) pistonla itince hacmi küçülmüş.
- A) Gaz taneciklerinin arasında boşluk bulunur. (Evet, boşluk olmasaydı piston aşağı inemezdi, sıkışamazdı. Buna ulaşırız.)
- B) Gazlar sıkıştırılabilir. (Deneyin tam olarak gösterdiği şey bu zaten. Buna ulaşırız.)
- C) Gazlar bulundukları kabı doldururlar. (Gazlar yayılarak kabı doldurur, bu doğru bir bilgidir.)
- D) Gaz maddelerin tanecikleri sadece titreşim hareketi yapar. (İşte bu yanlış! Sadece titreşim hareketini katılar yapar. Gazlar çok hareketlidir; titreşim, dönme ve öteleme yaparlar. Ayrıca bu deneyden hareket türünü doğrudan göremeyiz ama bilgi olarak da yanlıştır.)
Cevap: D
3. Soru: Aşağıda verilen maddelerden hangisinin tanecikleri öteleme ve dönme hareketi yapamaz?
Soru bizden aslında şunu istiyor: “Hangisi KATI maddedir?” Çünkü sadece katı maddeler öteleme (yer değiştirme) ve dönme hareketi yapamazlar, sadece oldukları yerde titreşirler.
- A) Demir çivi: Demir katı bir maddedir. Tanecikleri birbirine çok yakındır ve sadece titreşim hareketi yapar. Öteleme ve dönme yapamaz. Aradığımız cevap bu!
- B) Bulut: Su buharı ve su damlacıklarından oluşur, akışkandır.
- C) Zeytinyağı: Sıvıdır, tanecikleri öteleme ve dönme yapar.
- D) Balon içindeki hava: Gazdır, tanecikleri serbestçe her hareketi yapar.
Cevap: A
4. Soru: Tanecik modeli verilen bu madde ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Görsele dikkatlice bakalım. Pembe küreler (tanecikler) düzenli bir sıra halinde, birbirine değecek kadar yakın ve boşluksuz dizilmiş. Bu model bize KATI haldeki bir maddeyi anlatıyor.
- A) Tanecikleri dönme hareketi yapabilir. (Yanlış, katılar dönme yapmaz.)
- B) Tanecikleri arasındaki boşluk çok fazladır. (Yanlış, görselde boşluk yok denecek kadar az.)
- C) Tanecikleri titreşim hareketi yapabilir. (Doğru! Katı tanecikleri oldukları yerde sürekli titreşirler.)
- D) Sıkıştırılabilir. (Yanlış, katıların arasında boşluk olmadığı için sıkıştırılamazlar.)
Cevap: C
5. Soru: Kapalı bir kapta sıcaklığı artırılan su için aşağıdaki ifadelerden hangisi söylenebilir?
Bir maddeyi ısıttığımızda ne olur? Isı bir enerjidir. Tanecikler bu enerjiyi alınca yerlerinde duramazlar ve daha hızlı hareket etmeye başlarlar.
- A) Taneciklerin hareketliliği artar. (Evet! Sıcaklık arttıkça taneciklerin enerjisi artar ve daha hızlı hareket ederler. Doğru cevap budur.)
- B) Tanecikleri sadece dönme hareketi yapar. (Yanlış, su sıvıdır; hem titreşim, hem öteleme hem de dönme yapar.)
- C) Tanecikleri öteleme hareketi yapamaz. (Yanlış, sıvılar akışkandır ve öteleme hareketi yaparlar.)
- D) Taneciklerin sayısı artar. (Yanlış, ısıtmak madde miktarını veya tanecik sayısını değiştirmez, sadece hareketlerini hızlandırır.)
Cevap: A