Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle fen bilimleri dersimizin en önemli konularından biri olan duyu organlarımızı, yani gözümüzü, kulağımızı ve derimizi inceleyeceğiz. Kitabındaki bu “Çalışma Zamanı” etkinliği, öğrendiklerimizi pekiştirmek için harika bir fırsat. Hadi gel, soruları tek tek, sanki sınıfta tahtada çözüyormuşuz gibi inceleyelim.
1. Dokunma duyusu ile ilgili aşağıdaki soruları defterinize yazarak cevaplayınız.
Bu soruda derimizin yapısı ve görevleri hakkında bilgi sahibi olman isteniyor. Adım adım gidelim:
- a. Derinin rengini hangi tabakası oluşturur?
Derimiz iki temel tabakadan oluşur: Üst deri ve alt deri. Derimize rengini veren özel hücreler üst deri (epidermis) tabakasında bulunur. Hatta daha detaylı bilmek istersen, üst derinin alt kısmındaki “Malpighi” tabakası deriye rengini verir. Yani cevabımız: Üst Deri. - b. Deri hangi uyarılara karşı duyarlıdır?
Derimiz sadece dokunmayı hissetmez, o bir süper kahraman kostümü gibidir! Çevremizdeki pek çok değişimi algılar. Derimiz; sıcaklık, soğukluk, basınç, dokunma, sertlik-yumuşaklık ve ağrı gibi uyarılara karşı duyarlıdır. - c. Alt deride bulunan kan damarları, ter bezleri ve yağ bezlerinin görevleri nedir?
Alt deri (dermis), derimizin canlı ve çok çalışan kısmıdır. Buradaki yapıların görevleri şöyledir:
– Kan Damarları: Deriyi ve hücreleri besler. Ayrıca vücut ısısının ayarlanmasında çok önemli bir rol oynar.
– Ter Bezleri: Terleme yoluyla vücuttaki atık maddelerin bir kısmını dışarı atar ve vücut sıcaklığını dengeler.
– Yağ Bezleri: Salgıladıkları yağ ile derinin yumuşak ve nemli kalmasını sağlar, kurumayı önler.
2. Aşağıdaki göz şeklini inceleyerek oklarla gösterilen kısımların adını sıra numarasına göre defterinize yazınız.
Gözümüz çok hassas ve karmaşık bir organdır. Şekle baktığımızda dıştan içe doğru katmanları ve önemli kısımları görüyoruz. Numaraları sırasıyla takip edelim:
- 1. Ağ Tabaka (Retina): Gözün en iç kısmında bulunan, görüntünün oluştuğu ve görme almaçlarının olduğu tabakadır.
- 2. Görme Siniri: Ağ tabakada oluşan görüntüyü beyne ileten sinirlerdir.
- 3. Kör Nokta: Görme sinirlerinin gözden çıktığı yerdir. Burada görüntü oluşmaz, bu yüzden “kör nokta” denir.
- 4. İris: Gözümüze rengini veren (kahverengi, yeşil, mavi gibi) kısımdır.
- 5. Göz Bebeği: İrisin ortasındaki siyah deliktir. Işığın göze girmesini sağlar.
- 6. Saydam Tabaka (Kornea): Gözün en önünde bulunan, ışığı kıran şeffaf kısımdır. Sert tabakanın devamıdır.
- 7. Göz Merceği: Göz bebeğinin arkasında bulunur ve gelen ışığı kırarak ağ tabaka üzerine düşürür.
- 8. Damar Tabaka: Gözü besleyen kan damarlarının olduğu, sert tabaka ile ağ tabaka arasındaki kattır.
- 9. Sert Tabaka: Gözü dış etkilerden koruyan, en dıştaki beyaz renkli kısımdır.
3. Aşağıdaki kulak şeklini inceleyerek okların gösterdiği kısımların adını sıra numarasına göre defterinize yazınız.
Kulağımız dış, orta ve iç kulak olmak üzere üç bölümden oluşur. Şimdi bu bölümlerdeki yapıları numaralarına göre isimlendirelim:
- 1. Kulak Kepçesi: Dışarıdaki ses dalgalarını toplayan kısımdır.
- 2. Kulak Yolu: Sesleri kulak zarına ileten kanaldır. İçindeki kıllar ve salgı kulağı korur.
- 3. Kulak Zarı: Ses dalgaları buraya çarptığında titreşir ve sesi orta kulağa iletir.
- 4. Çekiç, Örs ve Üzengi Kemikleri (Kemikçikler): Vücudumuzun en küçük kemikleridir. Kulak zarından gelen titreşimleri kuvvetlendirirler.
- 5. Yarım Daire Kanalları: İç kulakta bulunur. İşitmeden çok, beyincik ile birlikte vücudumuzun dengesini sağlamada görevlidir.
- 6. İşitme Sinirleri: Oluşan ses sinyallerini beyne taşıyan sinirlerdir.
- 7. Salyangoz (Kohlea): İç kulakta bulunur. İşitme almaçları buradadır, sesin algılandığı asıl yerdir.
- 8. Östaki Borusu: Orta kulağı yutağa bağlar. Kulak zarının iki tarafındaki basıncı dengeleyerek zarın patlamasını önler.
- 9. Dalız: Orta kulak ile iç kulağı birbirine bağlayan, oval pencereden gelen ses titreşimlerini salyangoza ileten kısımdır.
Harika bir iş çıkardık! Bu yapıların yerlerini ve görevlerini bilmek, vücudumuzun nasıl çalıştığını anlamamız için çok önemlidir. Anlamadığın bir yer olursa sormaktan çekinme. İyi çalışmalar dilerim!