Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle Fen Bilimleri dersimizin “Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler” ünitesine ait harika bir çalışma sayfası yapacağız. Vücudumuzun nasıl mükemmel bir denge içinde çalıştığını anlamak için bu sorular çok önemli. Hazırsan, kalemini kağıdını hazırla, birlikte adım adım çözelim.
1. Aşağıdaki kutucuklarda verilen iç salgı bezleriyle bu bezlerin ürettikleri hormonları eşleştiriniz.
Bu soruda sol taraftaki bezleri (organları), sağ taraftaki ürettikleri salgılarla (hormonlarla) eşleştirmemiz isteniyor. Gel seninle bunları tek tek hatırlayarak eşleştirelim:
- Tiroit bezi: Boynumuzda bulunan bu bez, büyüme ve gelişmemizde, ayrıca vücudumuzdaki kimyasal olayların hızında etkilidir. Ürettiği hormonun adı Tiroksin‘dir.
- Hipofiz bezi: Beynimizin alt kısmında bulunur ve “iç salgı bezlerinin yöneticisi” gibidir. En temel görevi büyümeyi sağlamaktır. Ürettiği hormon Büyüme hormonu‘dur.
- Böbrek üstü bezi: Heyecanlandığımızda, korktuğumuzda ya da çok sevindiğimizde kalbimizin küt küt atmasını sağlayan o hormonu üretir. Yani Adrenalin hormonunu salgılar.
- Eşeysel bezler: Cinsiyete özgü özelliklerin oluşmasını sağlar. Erkeklerde testisler, dişilerde yumurtalıklar bulunur. Bu yüzden hem Erkeklik hormonu hem de Dişilik hormonu ile eşleşir.
- Pankreas: Kanımızdaki şeker miktarını ayarlayan çok önemli bir karma bezdir. Şeker yükseldiğinde indirmek için İnsülin salgılar (ayrıca şekeri yükseltmek için Glukagon da salgılar ama listede İnsülin var).
Sonuç olarak eşleşmeler şöyle olmalı:
Tiroit bezi → Tiroksin
Hipofiz bezi → Büyüme hormonu
Böbrek üstü bezi → Adrenalin
Eşeysel bezler → Erkeklik hormonu ve Dişilik hormonu
Pankreas → İnsülin
2. Kutucuklardaki numaraları kullanarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.
Şimdi yukarıdaki renkli kutucuklara bakalım. Önce hangisi bez (organ), hangisi hormon (salgı) onu ayırt edelim, işimiz kolaylaşsın.
Bezler (Fabrika): 1 (Böbrek üstü), 3 (Tiroit), 5 (Hipofiz), 7 (Pankreas), 9 (Eşeysel bez).
Hormonlar (Ürün): 2 (İnsülin), 4 (Büyüme hormonu), 6 (Adrenalin), 8 (Tiroksin).
Hadi soruları cevaplayalım:
Soru 1: Kaç numaralı kutucuklarda iç salgı bezleri verilmiştir?
Burada bizden hormonları değil, bu hormonları üreten organları yani bezleri istiyor. Listemize baktığımızda organ isimlerini seçmeliyiz.
Adım 1: Organ isimlerini bulalım: Böbrek üstü, Tiroit, Hipofiz, Pankreas, Eşeysel bez.
Cevap: 1, 3, 5, 7 ve 9 numaralı kutucuklar.
Soru 2: Kaç numaralı kutucuklarda hormonlar verilmiştir?
Bu sefer bezleri değil, üretilen salgıların isimlerini bulmamız gerekiyor.
Adım 1: Salgı isimlerini bulalım: İnsülin, Büyüme hormonu, Adrenalin, Tiroksin.
Cevap: 2, 4, 6 ve 8 numaralı kutucuklar.
Soru 3: Kaç numaralı kutucuklarda kan şekerini düzenleyen bezin adı ve bezin salgıladığı hormon verilmiştir?
Kan şekeri denince aklımıza hemen “şeker hastalığı”ndan da bildiğimiz Pankreas ve İnsülin gelmeli.
Adım 1: Kan şekerini düzenleyen bez Pankreastır. Numarası 7.
Adım 2: Pankreasın kan şekerini düşürmek için salgıladığı hormon İnsülindir. Numarası 2.
Cevap: 7 ve 2.
Soru 4: Kaç numaralı kutucukta korku, heyecan, sevinç anında salgılanan hormonun adı verilmiştir?
Hani lunaparka gittiğinde ya da aniden karşına köpek çıktığında kalbin hızla çarpar, göz bebeklerin büyür ya; işte bunu sağlayan hormonu soruyor.
Adım 1: Bu durum “savaş ya da kaç” durumudur ve bunu Adrenalin hormonu sağlar.
Cevap: 6 numaralı kutucuk (Adrenalin).
Soru 5: Kaç numaralı kutucukta büyüme hormonu salgılayan iç salgı bezinin adı verilmiştir?
Dikkat et, burada hormonun kendisini (4 numara) sormuyor, bu hormonu salgılayan bezi soruyor.
Adım 1: Büyüme hormonu, beynimizde bulunan ve diğer bezleri de yöneten Hipofiz bezi tarafından salgılanır.
Cevap: 5 numaralı kutucuk (Hipofiz).
Soru 6: Kaç numaralı kutucukta ergenlikte salgılanarak dişi ve erkeklere ait özelliklerin oluşmasını sağlayan hormonları salgılayan bezin adı verilmiştir?
Ergenlik döneminde sesin kalınlaşması, vücut hatlarının değişmesi gibi cinsiyete özgü değişimleri sağlayan bezleri soruyor.
Adım 1: Bu bezler genel adıyla Eşeysel bezlerdir (Testisler ve Yumurtalıklar).
Cevap: 9 numaralı kutucuk (Eşeysel bez).
Aferin! Konuyu çok güzel pekiştirdik. Unutma, iç salgı bezleri vücudumuzun posta servisi gibidir; hormon denilen mektuplarla organlara ne yapmaları gerektiğini söylerler. Başarılar dilerim!