Merhaba sevgili öğrencim! Ben Fen Bilimleri öğretmeninim. Bugün seninle “Ses” ünitesiyle ilgili bu güzel değerlendirme sorularını birlikte çözeceğiz. Hazırsan arkana yaslan, derin bir nefes al ve başlayalım. Unutma, fen bilimleri hayatın ta kendisidir!
A. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y” yazınız. Yanlış olduğunu düşündüğünüz ifadelerin doğru biçimlerini altlarında bırakılan yerlere yazınız.
1. Soru: Sesin yayıldığı ortam değiştirilirse ses farklı işitilir.
Çözüm:
- Adım 1: İki taşı havada birbirine vurduğumuzda çıkan ses ile suyun içinde vurduğumuzda çıkan ses birbirinden farklıdır.
- Adım 2: Bu durum, sesin yayıldığı ortamın (hava veya su gibi) sesin duyulma şeklini değiştirdiğini kanıtlar.
- Sonuç: Bu ifade DOĞRU (D)‘dur.
2. Soru: Farklı ses kaynakları, farklı ses üretir.
Çözüm:
- Adım 1: Bir davula vurduğunda çıkan ses ile bir flütten çıkan sesi düşün. İkisi de ses kaynağıdır ama sesleri birbirinden çok farklıdır.
- Adım 2: Kaynak değişirse, çıkan sesin tınısı ve özelliği de değişir.
- Sonuç: Bu ifade DOĞRU (D)‘dur.
3. Soru: Bütün müzik aletlerinden aynı sesi elde edebiliriz.
Çözüm:
- Adım 1: Bir gitarın teli titreştiğinde çıkan ses ile bir piyanonun tuşuna basıldığında çıkan ses aynı mıdır? Elbette hayır.
- Adım 2: Her müzik aleti, yapıldığı malzemeye ve şekline göre kendine özgü bir ses çıkarır.
- Sonuç: Bu ifade YANLIŞ (Y)‘tır.
- Doğrusu:Bütün müzik aletlerinden farklı sesler elde ederiz.
4. Soru: Sesin yayıldığı ortam sesi etkilemez.
Çözüm:
- Adım 1: 1. soruda öğrendiğimiz gibi, ortam (katı, sıvı veya gaz olması) sesin hızını ve duyulma biçimini doğrudan etkiler.
- Adım 2: Örneğin ses katılarda çok hızlı, gazlarda (havada) daha yavaş yayılır.
- Sonuç: Bu ifade YANLIŞ (Y)‘tır.
- Doğrusu:Sesin yayıldığı ortam sesi etkiler ve değiştirir.
5. Soru: Sesin yayılabilmesi için maddesel ortama ihtiyaç vardır.
Çözüm:
- Adım 1: Ses dalgalar halinde yayılır ve bu dalgaların ilerlemesi için taneciklere (maddeye) ihtiyaç vardır.
- Adım 2: Uzay boşluğunda hava veya başka bir madde olmadığı için ses yayılamaz.
- Sonuç: Bu ifade DOĞRU (D)‘dur.
B. Aşağıdaki cümleleri, verilen sözcük çiftlerinin içindeki uygun kelimeyi seçerek tamamlayınız.
Kelimeler: değişir / değişmez | aynı / farklı | katı / gaz | duyulur / duyulmaz | yaratır / yaratmaz
1. Soru: Aynı ses farklı ortamlarda ……………………… işitilir.
Çözüm:
- Adım 1: Kaynak aynı olsa bile (örneğin bir çalar saat), ortam değişirse (hava yerine suyun içine koyarsak) ses kulağımıza farklı gelir.
- Cevap:farklı
2. Soru: Ses yayıldığı ortama göre ……………………… .
Çözüm:
- Adım 1: Sesin hızı ve şiddeti, içinde bulunduğu ortama (katı, sıvı, gaz) bağlı olarak değişiklik gösterir.
- Cevap:değişir
3. Soru: Hava ortamında sesleri duyabilmemiz, sesin ……………………… ortamlarda yayıldığını gösterir.
Çözüm:
- Adım 1: Hava, maddesel bir ortamdır ve gaz halindedir. Konuştuğumuzda sesimiz hava yoluyla iletilir.
- Cevap:gaz
4. Soru: Farklı ses kaynaklarının ürettiği sesler, farklı uzaklıklardan aynı ……………………… .
Çözüm:
- Adım 1: Hem kaynaklar farklı (mesela kedi ve köpek), hem de uzaklıklar farklıysa, bu seslerin kulağımıza aynı şekilde gelmesi mümkün değildir.
- Cevap:duyulmaz
5. Soru: Katı, sıvı ve gaz ortamlarından çıkan sesler aynı etkiyi ……………………… .
Çözüm:
- Adım 1: Ortamların yoğunlukları farklı olduğu için sesin iletimi ve etkisi de farklı olur.
- Cevap:yaratmaz
C. Aşağıdaki resimlerde sesin hangi ortamlarda yayıldığını altlarında bırakılan boşluklara yazınız.
İpucu: Maddenin hallerini hatırla; Katı, Sıvı, Gaz.
1. Resim (Tren raylarını dinleyen çocuk):
Çözüm:
- Adım 1: Çocuk kulağını demir raylara dayamış. Demir raylar sert ve şekli bellidir.
- Adım 2: Demir, maddenin katı halidir. Ses burada metal üzerinden iletilir.
- Cevap:Katı
2. Resim (Suyun içinde taşları birbirine vuran çocuk):
Çözüm:
- Adım 1: Eller ve taşlar suyun içinde. Sesin oluştuğu ve yayıldığı yer sudur.
- Adım 2: Su, maddenin sıvı halidir.
- Cevap:Sıvı
3. Resim (Uçan yarasa):
Çözüm:
- Adım 1: Yarasa havada uçuyor ve çıkardığı ses dalgaları hava yoluyla yayılıyor.
- Adım 2: Hava, maddenin gaz halidir.
- Cevap:Gaz
4. Resim (İpli telefon ile konuşan çocuklar):
Çözüm:
- Adım 1: Çocukların arasındaki ses iletimini sağlayan şey aradaki gergin iptir.
- Adım 2: İp, elle tutulur bir maddedir, yani katıdır.
- Cevap:Katı
5. Resim (Sınıfta ders anlatan öğretmen):
Çözüm:
- Adım 1: Öğretmen konuşuyor ve ses sınıftaki hava yoluyla öğrencilerin kulağına gidiyor.
- Adım 2: Sınıfın içi hava ile doludur, yani gaz ortamdır.
- Cevap:Gaz
6. Resim (Denizdeki balina):
Çözüm:
- Adım 1: Balina denizin içinde yaşıyor ve sesini suyun içinde çıkarıyor.
- Adım 2: Deniz suyu, maddenin sıvı halidir.
- Cevap:Sıvı
Harika bir iş çıkardık! Sesin farklı ortamlarda nasıl yayıldığını ve kaynakların sesi nasıl etkilediğini tekrar etmiş olduk. Anlamadığın bir yer olursa sormaktan çekinme. Başarılar dilerim!