Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle Fen Bilimleri dersinin “Elektrik Enerjisinin İletimi” konusuna ait bu güzel çalışma kağıdını birlikte çözeceğiz. Bu konu, elektriğin tellerden nasıl geçtiğini ve ampullerin nasıl daha parlak veya sönük yandığını anlamamız için çok önemli. Hazırsan hemen A bölümü ile başlayalım.
A. Aşağıdaki cümlelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y” yazınız. Yanlış olduğunu düşündüğünüz ifadenin doğrusunu altlarında bırakılan yerlere yazınız.
1. Devredeki iletkenin uzunluğu azaldıkça ampulün parlaklığı artar.
Cevap: (D)
Açıklama: Harika bir başlangıç! Hatırlarsan iletken telin uzunluğu arttıkça direnç artıyordu (elektriğin geçmesi zorlaşıyordu). Burada tam tersini söylemiş; uzunluk azalırsa direnç azalır, elektrik daha rahat geçer ve ampul daha parlak yanar. Bu ifade doğrudur.
2. Devredeki ampulün parlaklığı iletken telin dik kesit alanına (kalınlığına) bağlı değildir.
Cevap: (Y)
Doğrusu: Devredeki ampulün parlaklığı iletken telin dik kesit alanına (kalınlığına) bağlıdır.
Açıklama: Bunu geniş bir yol ve dar bir yol gibi düşünebilirsin. Yol ne kadar genişse (kalınsa) arabalar (elektrik) o kadar rahat geçer. Telin kalınlığı değişirse direnç değişir, dolayısıyla parlaklık da değişir.
3. Devredeki ampulün parlaklığı iletken telin cinsine bağlıdır.
Cevap: (D)
Açıklama: Kesinlikle doğru. Bakır tel ile demir tel elektriği aynı şekilde iletmez. Her maddenin elektriğe karşı gösterdiği zorluk (öz direnç) farklıdır. Bu yüzden telin cinsi değişirse parlaklık değişir.
4. Ampullerde filaman olarak yüksek dirençli tungsten metali kullanılır.
Cevap: (D)
Açıklama: Evet, ampulün içindeki o ince tel (filaman) çok yüksek dirence sahip olmalı ki elektrik geçerken zorlansın, ısınsın ve akkor hale gelip ışık saçsın. Tungsten bu iş için en uygun metaldir.
5. Demirden ve bakırdan yapılan teller elektrik enerjisini iletirken aynı direnci gösterirler.
Cevap: (Y)
Doğrusu: Demirden ve bakırdan yapılan teller elektrik enerjisini iletirken farklı direnç gösterirler.
Açıklama: Maddelerin cinsleri farklı olduğu için elektriksel iletkenlikleri ve dirençleri de birbirinden farklıdır. Bakır, demire göre elektriği daha iyi iletir (direnci daha azdır).
B. Aşağıdaki cümleleri, verilen sözcük çiftlerinin içindeki uygun kelimeyi seçerek tamamlayınız.
1. Bir devredeki ampulün parlaklığı iletken telin dik kesit alanı ile …………………… orantılıdır.
Cevap: doğru
Açıklama: Tel kalınlaştıkça (dik kesit alanı arttıkça) direnç azalır ve akım artar. Akım artınca lamba daha parlak yanar. Yani kalınlık artarsa parlaklık da artar. İkisi de arttığı için bu doğru orantıdır.
2. Devredeki iletken telin boyu …………………… ampulün parlaklığı azalır.
Cevap: artırılırsa
Açıklama: Ampulün parlaklığının azalması için direncin artması gerekir. Direnci artırmak için de yolu uzatmamız lazım. Yani telin boyu artırılırsa, direnç artar ve parlaklık azalır.
3. Boyları ve kalınlıkları aynı olan …………………… cins tellerin dirençleri de aynıdır.
Cevap: aynı
Açıklama: Direnci etkileyen üç şey vardı: Boy, kalınlık ve cins. Eğer boyları ve kalınlıkları eşitse, dirençlerinin de eşit olması için geriye kalan tek özellik olan cinslerinin de aynı olması gerekir.
4. Deney düzeneklerinde sabit tutulan değişkene …………………… değişken de denir.
Cevap: kontrol edilen
Açıklama: Bilimsel deneylerde değiştirmediğimiz, aynen bıraktığımız değişkenlere “sabit tutulan” veya diğer adıyla kontrol edilen değişken deriz.
5. Tost makinesi, su ısıtıcısı gibi elektrikli aletlerde direnci …………………… teller kullanılır.
Cevap: büyük
Açıklama: Bu aletlerin amacı ısıtmaktır. Elektrik enerjisinin ısı enerjisine dönüşmesi için telin elektriğe karşı zorluk çıkarması, yani direncinin yüksek olması gerekir. Bu yüzden direnci büyük teller tercih edilir.
C. Aşağıda karışık olarak verilen sözcükleri ya da sözcük gruplarını doğru ve anlamlı ifadeler oluşturacak şekilde birleştiriniz.
Burada kelimeleri bir yapboz gibi birleştirip fen bilgisi dersinde öğrendiğimiz kuralları cümle haline getireceğiz.
1. Soru:
Kelimeler: elektrik / iletimine / gösterdikleri / karşı / zorluktur / enerjisinin / maddelerin / Elektriksel direnç
Çözüm:
Elektriksel direnç, maddelerin elektrik enerjisinin iletimine karşı gösterdikleri zorluktur.
Açıklama: Bu cümle, elektriksel direncin tanımıdır.
2. Soru:
Kelimeler: telin / dik kesit alanı / iletken / arttıkça / ampulün / artar / parlaklığı / Devredeki
Çözüm:
Devredeki iletken telin dik kesit alanı arttıkça ampulün parlaklığı artar.
Açıklama: Kalın tel (büyük kesit alanı) = Düşük direnç = Parlak ampul kuralını hatırlayalım.
3. Soru:
Kelimeler: iletken / uzunluğu / arttıkça / azalır / telin / ampulün / parlaklığı / Devredeki
Çözüm:
Devredeki iletken telin uzunluğu arttıkça ampulün parlaklığı azalır.
Açıklama: Uzun tel = Yüksek direnç = Sönük ampul kuralını ifade eden cümledir.
Tebrikler! Tüm soruları adım adım analiz ederek çözdük. Direnç konusunun mantığını; yolun uzunluğu, genişliği ve malzemenin cinsi üzerinden kurarsan hiç unutmazsın. Başarılar dilerim!