Merhaba sevgili öğrencim! Seninle birlikte bu fen bilimleri testini adım adım inceleyelim ve çözelim. Bu sorular “Ses” ünitesiyle ilgili. Hazırsan başlayalım.
1. Emre, elindeki kovanın arka tarafına kuvvetlice vurduğunda kâğıt bardakların devrildiğini görür. Emre’nin yaptığı bu etkinlik aşağıdakilerden hangisi ile açıklanır?
A. Işığın sürati, sesin süratinden fazladır.
B. Sesin şiddeti ile sesin sürati aynıdır.
C. Ses, bir enerji türüdür.
D. Ses, farklı ortamlarda, farklı işitilir.
Çözüm:
Bu soruda Emre kovaya vurduğunda bir ses oluşturuyor. Ancak dikkat edersen, sadece sesi duymakla kalmıyorlar, aynı zamanda ses dalgaları gidip bardakları hareket ettiriyor ve deviriyor.
Adım 1: Bir cismi hareket ettirebilmek için bir “enerji” gerekir.
Adım 2: Ses dalgaları havada ilerlerken bardaklara çarpıp onları itebiliyorsa, bu durum sesin hareket enerjisine dönüşebildiğini gösterir.
Adım 3: Yani bu deneyin temel amacı, sesin maddeleri etkileyebilen bir enerji türü olduğunu ispatlamaktır.
Sonuç: C seçeneğidir.
2. Aşağıdaki olaylardan hangisi sesin süratinin ışığın süratinden daha az olduğunu anlatan bir örnek değildir?
A. Havai fişek atıldığında önce ışığını görüp sonra sesini duymamız
B. Jet uçağı geçtiğini görüp sonra sesini duymamız
C. Uzaktaki ambulansın, yaklaştıkça sesini daha fazla duymamız
D. Şimşek çaktıktan sonra sesini duymamız
Çözüm:
Soruda bizden sesin ışıktan yavaş olduğunu göstermeyen şıkkı bulmamız isteniyor. Işık çok hızlıdır, ses ise ona göre çok daha yavaştır.
Adım 1: A şıkkında havai fişeğin ışığını görüp sesi sonra duymamız, ışığın bize sesten önce ulaştığını gösterir. (Örnek doğru)
Adım 2: B şıkkında uçağı görüp sesi arkadan duymamız yine ışığın göze daha çabuk geldiğini gösterir. (Örnek doğru)
Adım 3: D şıkkında şimşek çakması (ışık) ve gök gürültüsü (ses) aynı anda oluşur ama biz önce ışığı görürüz. Bu da hız farkını kanıtlar. (Örnek doğru)
Adım 4: C şıkkında ise ambulans yaklaştıkça sesin şiddetinin artmasından bahsediliyor. Bu durum sesin hızıyla değil, kaynağın bize olan uzaklığıyla ilgilidir. Ses kaynağı yaklaştıkça sesi daha gür duyarız.
Sonuç: C seçeneğidir.
3. I. Çelik levha
II. Havuzdaki su
III. Hava
IV. Uzay
Sesin en hızlı ve en yavaş yayıldığı ortamlar sırasıyla hangi numaralarda verilmiştir?
A. IV – II
B. III – IV
C. I – III
D. I – IV
Çözüm:
Sesin yayılabilmesi için maddesel bir ortama (taneciklere) ihtiyaç vardır. Tanecikler birbirine ne kadar yakınsa ses o kadar hızlı iletilir.
Adım 1: Taneciklerin en sık olduğu hal katılardır. Bu yüzden ses en hızlı katılarda (Çelik levha – I) yayılır.
Adım 2: Taneciklerin en seyrek olduğu ve sesin yayılabildiği hal gazlardır. Bu yüzden ses, verilen maddesel ortamlar arasında en yavaş havada (Hava – III) yayılır.
Adım 3: Uzay (IV) boşluktur. Ses boşlukta yayılmaz. Yayılmadığı için bir süratten bahsedemeyiz veya “en yavaş” diyemeyiz, çünkü hiç iletilmez. Soru bizden “yayıldığı ortamları” istediği için yayılmanın gerçekleştiği en yavaş ortamı seçmeliyiz.
Adım 4: En hızlı: Katı (I), En yavaş: Gaz (III).
Sonuç: C seçeneğidir.
4. I. Farklı ses kaynaklarından çıkan sesler farklıdır.
II. Gaz ve sıvı ortamlarda ses iletimi olmaz.
III. Aynı ses farklı ortamlarda farklı işitilir.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur?
A. Yalnız I
B. Yalnız II
C. I ve II
D. I ve III
Çözüm:
Maddeleri tek tek inceleyelim.
Adım 1 (I. Madde): Bir davulun sesi ile bir kemanın sesi birbirinden farklıdır. Kaynak değişirse ses de değişir. Bu ifade doğrudur.
Adım 2 (II. Madde): Ses sadece katılarda değil; sıvılarda (yunuslar haberleşir) ve gazlarda (konuşurken birbirimizi duyarız) da yayılır. “İletimi olmaz” dediği için bu ifade yanlıştır.
Adım 3 (III. Madde): İki taşı havada birbirine vurduğunda çıkan ses ile suyun içinde vurduğunda çıkan ses farklı duyulur. Ortam değişirse duyulan ses değişir. Bu ifade doğrudur.
Adım 4: Doğru olanlar I ve III numaralı ifadelerdir.
Sonuç: D seçeneğidir.
5. Deniz kenarında kıyıya vuran dalgaların sesi aşağıdaki ortamların hangisinde en şiddetli şekilde duyulur?
A. Deniz kıyısından biraz uzaktaki ağaçların arkasında
B. Deniz kenarındaki kumlara kulağımızı dayayınca
C. Denizde suya dalınca
D. Deniz kenarında yürürken
Çözüm:
Sesin şiddeti, yayıldığı ortama göre değişir. Ses en iyi ve en güçlü şekilde katılarda iletilir, çünkü tanecikler birbirine temas halindedir ve enerjiyi kaybetmeden aktarırlar.
Adım 1: Seçeneklerdeki ortamları analiz edelim: Hava (gaz), Su (sıvı) ve Kum (katı tanecikler).
Adım 2: Ses, gazlarda (havada yürürken) daha çok enerji kaybeder. Sıvılarda (suya dalınca) gaza göre daha iyidir ama katılar kadar değildir.
Adım 3: Kumlara (yer küreye) kulağımızı dayadığımızda, dalgaların kıyıya çarpmasıyla oluşan titreşimler katı ortamdan (kumdan) kulağımıza doğrudan ve güçlü bir şekilde gelir. Katılar sesi en iyi ilettiği için ses burada en şiddetli duyulur.
Sonuç: B seçeneğidir.
Umarım çözümler anlaşılır olmuştur. Fen bilimlerinde başarılar dilerim!