Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle Fen Bilimleri dersimizin çok önemli konularından biri olan “Sabit Süratli Hareket” konusunu ve grafik okumayı inceleyeceğiz. Önündeki görselde hem bir konu anlatımı hem de çok güzel bir örnek soru var. Grafik yorumlamak bazen karışık görünebilir ama mantığını kavradığında bulmaca çözmek kadar zevklidir. Hadi gel, bu örneği seninle birlikte adım adım çözelim ve grafiklerin dilini öğrenelim.
Öncelikle sayfadaki “Örnek” kısmına odaklanalım. Burada bir Alınan Yol – Geçen Zaman grafiği verilmiş. Bu ne demek? Çizgiler yukarı doğru gittikçe koşucuların aldığı yol artıyor, sağa doğru gittikçe de zaman geçiyor.
Soru Metni: Ali, Emine ve Cenk’in katıldığı 100 m’lik koşu yarışına ilişkin grafik yukarıda verilmiştir. Bu grafikten yararlanarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.
a. 100 m’lik yolu en kısa sürede kim tamamlamıştır?
Bu soruyu çözmek için grafikteki bitiş çizgisine yani 100 metreye bakmamız gerekiyor. Yarış 100 metrede bittiğine göre, 100 metre çizgisine en erken (yani zaman ekseninde en solda) kimin ulaştığını bulmalıyız.
- Adım 1: Grafiğin sol tarafındaki dikey eksende (Yol ekseni) 100 sayısını bulalım. Bu yarışın bitiş noktasıdır.
- Adım 2: 100 sayısının hizasından sağa doğru ilerleyelim ve çizgilerin bittiği noktalara bakalım.
- Adım 3: Şimdi bu bitiş noktalarından aşağıya, yani yatay eksene (Zaman ekseni) inip süreleri okuyalım:
- Ali’nin çizgisi (en üstteki) bittiğinde aşağı iniyoruz: 13 saniye civarında.
- Emine’nin çizgisi (ortadaki) bittiğinde aşağı iniyoruz: 17 saniye civarında.
- Cenk’in çizgisi (en alttaki) bittiğinde aşağı iniyoruz: Tam 20. saniyenin üzerine denk geliyor.
- Adım 4: Yarışı “en kısa sürede” bitirmek demek, sürenin en az olması demektir. Sayıları karşılaştıralım:
13 < 17 < 20
Sonuç: En küçük zaman değeri 13 saniye olduğu için yarışı en kısa sürede Ali tamamlamıştır.
b. Cenk 16. sn’de kaç m yol almıştır?
Burada bizden istenen, belirli bir zamanda (16. saniyede) Cenk’in nerede olduğunu bulmak. Bunun için grafikte “kesişim” noktası bulma yöntemini kullanacağız.
- Adım 1: Yatay eksende (Geçen zaman) 16 sayısını bulalım.
- Adım 2: 16 sayısının olduğu yerden parmağımızla veya kalemimizle dümdüz yukarıya doğru çıkalım.
- Adım 3: Yukarı çıkarken sadece Cenk’in isminin yazdığı çizgiye (en alttaki çizgi) değene kadar devam edelim.
- Adım 4: Cenk’in çizgisine değdiğimiz o noktadan şimdi tam sola, yani dikey eksene (Alınan yol) dönelim.
- Adım 5: Sola döndüğümüzde karşımıza çıkan sayıyı okuyalım. Bu sayı 80‘dir.
Sonuç: Grafikteki izlediğimiz yol bize gösteriyor ki, Cenk 16. saniyede tam 80 metre yol almıştır.
İşte gördüğün gibi, grafik sorularında tek yapman gereken parmağınla çizgileri takip etmek ve eksenlerdeki karşılıklarını okumak. Harika bir iş çıkardık!