Merhaba sevgili öğrencim, bugün seninle Fen Bilimleri dersinden çok keyifli ve günlük hayatta sıkça karşılaştığımız bir konuyu, yani “Elektriğin İletimi” konusunu inceleyeceğiz. Merve’nin camdan bakarken merak ettiği o elektrik tellerini ve deneyimizi laboratuvardaymışız gibi birlikte analiz edelim.
Görseldeki deneyde bir elektrik devresi kurulmuş ve “A” ile “B” uçları boş bırakılmış. Bu boşluğa çeşitli malzemeler koyarak ampulün yanıp yanmadığını kontrol etmemiz isteniyor. Elimizdeki malzemeler: Metal çay kaşığı, plastik kaşık, porselen kaşık ve tahta kaşık.
Hadi şimdi sayfanın en altındaki soruları adım adım ve anlaşılır bir şekilde cevaplayalım.
SORU 1: Devrenizde test uçlarına hangi maddeleri temas ettirdiğinizde ampuller ışık verdi?
Çözüm ve Açıklama:
Bu soruyu cevaplamak için malzemelerimizin yapısını düşünmeliyiz. Elektrik enerjisinin bir noktadan başka bir noktaya taşınabilmesi için kullandığımız maddenin elektriği geçirmesi gerekir.
Adım 1: Elimizdeki malzemeleri tek tek test uçlarına (A ve B noktalarına) dokundurduğumuzu hayal edelim.
- Plastik kaşık: Plastik maddeler elektriği iletmezler. Bu yüzden ampul yanmaz.
- Porselen kaşık: Porselen de elektriği iletmeyen bir maddedir. Ampul yine yanmaz.
- Tahta kaşık: Kuru tahta elektriği iletmez. Ampul yanmaz.
- Metal çay kaşığı: Metaller (demir, bakır, alüminyum, gümüş gibi) elektriği çok iyi iletirler.
Adım 2: Devrenin tamamlanması ve ampulün ışık vermesi için elektrik akımının kesintisiz akması gerekir. Metal kaşığı koyduğumuzda, elektrik metalin üzerinden geçerek diğer uca ulaşır ve devre tamamlanır.
Sonuç:
Devrenizde test uçlarına sadece metal çay kaşığını temas ettirdiğinizde ampul ışık verir.
SORU 2: Devrenizde kullandığınız maddeleri, elektriği iletip iletmeme durumlarına göre kaç gruba ayırırsınız?
Çözüm ve Açıklama:
Maddeleri elektriği geçirip geçirmemelerine göre sınıflandırmamız isteniyor. Fen bilimlerinde maddeleri bu özelliğine göre iki temel gruba ayırırız.
Adım 1: İlk grup, elektriğin üzerinden geçmesine izin veren maddelerdir. Bunlara “İletken Maddeler” deriz. Deneyimizde ampulü yakan malzemeler bu gruba girer.
Adım 2: İkinci grup, elektriğin geçişine izin vermeyen, akımı durduran maddelerdir. Bunlara da “Yalıtkan Maddeler” deriz. Deneyimizde ampulü yakmayan malzemeler bu gruba girer.
Adım 3: Şimdi elimizdeki malzemeleri bu iki kutuya yerleştirelim:
- 1. Grup (İletkenler): Metal çay kaşığı.
- 2. Grup (Yalıtkanlar): Plastik kaşık, porselen kaşık, tahta kaşık.
Sonuç:
Maddeleri 2 (iki) gruba ayırırız:
- Elektrik İletkenleri (Elektriği iletenler)
- Elektrik Yalıtkanları (Elektriği iletmeyenler)
Unutma, Merve’nin pencereden gördüğü elektrik tellerinin içindeki kısım elektriği iletmek için metalden (genellikle bakır veya alüminyum), dışındaki kaplama ise bizi elektrik çarpmasından korumak için plastik gibi yalıtkan bir maddeden yapılmıştır.